ΕΛΑΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΣΟΥΓΙΑΔΕΣ

Τα δύο σπασμένα ελατήρια του αγγλικού σουγιά, έσπασαν την ίδια περίπου μέρα, στο ίδιο σημείο.

Ο παραδοσιακός σουγιάς, αυτός που ξέραμε από παιδιά, πριν μπει στη ζωή μας ο σουγιάς με κλείδωμα, έχει ένα ελατήριο στη ράχη που κρατά τη λάμα στην κλειστή ή στην ανοικτή θέση.

Το ελατήριο αυτό έχει συνήθως παραλληλόγραμη διατομή και συγκρατείται στη βάση του σουγια με εγκάρσιους πίρους. Το πιο συχνό σχήμα είναι ένας πίρος πίσω, που απλά στερεώνει το ελατήριο στη λαβή, και ένας πίρος στη μέση, μεταξύ του πίσω πίρου και της λάμας. Αυτός ο δεύτερος πίρος δρα σαν υπομόχλιο, αν δούμε το ελατήριο σαν μοχλό.

Πρόσφατα άνοιξα έναν σουγιά του αγγλικού στρατού, το ανοξείδωτο μοντέλο που υιοθετήθηκε το 1950 αν δεν κάνω λάθος. Ο σουγιάς έχει δύο εργαλεία, τη λάμα και ένα τεράστιο ανοικτήρι κονσέρβας και μπουκαλιών. Στον συγκεκριμένο σουγιά κατασκευής 1954, αυτά τα δύο ελατήρια έσπασαν στο ίδιο περίπου σημείο, την ίδια σχεδόν μέρα.

Μου κέντρισε το ενδιαφέρον το σπάσιμο δύο ελατηρίων την ίδια ώρα, ενώ είχαν επιβιώσει από το 1954 που κατασκευάστηκε ο σουγιάς. Οι αγγλικοί στρατιωτικοί σουγιάδες φέρουν χρονολογία κατασκευής.

Οπως φαίνεται στη φωτογραφία τα δύο ελατήρια έσπασαν μεταξύ του πίρου υπομοχλίου και της λάμας. Το σπάσιμο και στα δύο ελατήρια είναι στο πιο λεπτό σημείο του ελατηρίου. Το υλικό είναι ανοξείδωτο (μαγνητικό, άρα υποθέτω 304 Inox).

Βλέποντας τη σχεδίαση του ελατηρίου αρχίζει να απαντάται το ερώτημα γιατί εκεί. Το μέρος του ελατηρίου από τον μεσαίο πίρο και πίσω έχει χοντρή κάθετη διατομή και έτσι δεν συμπεριφέρεται ως ελατήριο. Μένει απόλυτα σταθερό και δρα ως βάση του ελατηρίου. Το εμπρόσθιο μέρος του ελατηρίου, ουσιαστικά το μισό μήκος δρα σαν ελατήριο, δηλαδή το ελατήριο είναι το μισό μήκος του συνόλου. Το δε σχήμα αυτού του τμήματος αρχίζει λεπτό λίγο μετά την οπή και χοντραίνει καθώς πάει προς τη λάμα. Τα δύο ελατήρια λοιπόν έσπασαν στο πιο αδύναμο σημείο του ελατηρίου. Και όπως λέει η Μεταλλουργία, οι καταπονήσεις συγκεντρώνονται σε σημεία λεπτής διατομής.

Γιατί τώρα; Υποθέτω, χωρίς να έχω στοιχεία, ότι η παραμονή του σουγιά σε ανενεργό κατάστση σε κάπιο ράφι για χρόνια, ίσως και δεκαετίες, πριν τον αγοράσω είχε δημιουργήσει κάποια αλλοίωση στο μέταλλο. Οταν αγόρασα το σουγιά άρχισε το άνοιξε-κλείσε και μοιραία το αποκρυσταλλωμένο ατσάλι δεν άντεξε.

Και φτάνουμε σε μια σύγκριση με ένα άλλο σχήμα ελατηρίου που συναντάμε σε μερικούς παλιούς σουγιάδες. Πρόκειται για σουγιάδες όπου η λαβή σχηματίζεται από διπλωμένο μέταλλο. Το ελατήριο εδώ στηρίζεται στο πίσω μέρος με τον γνωστό πίρο, αλλά στη μέση δεν υπάρχει οπή στο ελατήριο ή πίρος. Το ελατήριο έχει μια κάμψη, μια «καμπούρα» που ακουμπά στην εσωτερική κόγχη της λαβής, η οποία κόγχη δρα σαν υπομόχλιο. Ετσι το ελατήριο έχει διπλάσιο μήκος από ότι σε σουγιάδες με μεσαίο πίρο. Το διπλάσιο μήκος σημαίνει ότι το φορτίο στο ελατήριο κατανέμεται σε διπλάσια απόσταση και έτσι είναι μειωμένη η καταπόνηση που δέχεται κάθε συγκεκριμένο σημείο κατά μήκος το ελατηρίου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι σουγιάδες αυτού του είδους σπάνια εμφανίζουν σπάσιμο ελατηρίου.

Ελατήριο σουγιά χωρίς οπή-υπομόχλιο, το σχήμα φαίνεται πιο ανθεκτικό από αυτό με την οπή στο ελατήριο.

Για να μην υπάρχει η οπή-υπομόχλιο χρειάζεται ενιαίο σώμα λαβής φτιαγμένο από ένα κομμάτι διπλωμένη λαμαρίνα, με τον πυθμένα να δρα ως αντίσταση στο ελατήριο.

Στο βίντεο φαίνεται αυτός ο τύπος «ατρύπητου» ελατηρίου και είναι εμφανές ότι είναι πιο λεπτό από ότι το συμβατικό ελατήριο στο σύνολο του μήκους του. Ωστόσο η λεπτή διατομή άντεξε και αντέχει αρκετά καλά.

Το θέμα αφορά τους σχεδιαστές μαχαιριών αλλά έχει και σχέση με τα όπλα, και ειδικά όσα έχουν ελατήρια V στις φωτιές.

Οι μαχαιροποιοί μας έχουν πέσει με τα μούτρα στο μαχαίρι θήκης, αμελώντας τις ανάγκες των Ελλήνων κυνηγών αλλά και των κυνηγών που ζουν σε δικαιοδοσίες που απαγορεύουν τα σταθερά μαχαίρια και τους σουγιάδες με κλείδωμα. Στην Ευρώπη αυτές οι χώρες είναι η Βρετανία και όλες σχεδόν οι Σκανδιναβικές χώρες. Στην Αμερική ισχύουν απαγορεύσεις στη Νέα Υόρκη και μια σειρά από άλλες πολιτείες. Αθροιστικά πρόκειται για σημαντική αγορά που δεν μπορεί να παραβλέψει ένας επαγγελματίας μαχαιροποιός.

Οσον αφορά τα όπλα, το στήριγμα του ελατηρίου αντιστοιχεί με τον πίρο του σουγιά. Από ότι φαίνεται όσο πιο ελεύθερο είναι ένα ελατήριο και σε όσο μεγαλύτερο μήκος κατανέμονται τα φορτία τόσο πιο ανθεκτικό είναι. Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε για την ώρα που σπάσει κάποιο ελατήριο φωτιάς και θα χρειαστεί κατασκευή νέου. Μάλλον δεν τυχαία η επιλογή τα καλά ελατήρια V να έχουν καμπύλωτά σκέλη, αφού η καμπύλη προσφέρει περισσότερο μήκος υλικού από ότι θα είχαν τα σκέλη του V αν ήταν ίσια.