ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕ ΨΥΧΗ

ithaca37

Χράπα χρούπα Ithaca 37, βιομηχανική μεν, αλλά με ψυχή που την ξέρουν χιλιάδες οπαδοί.

Τι εννοούμε με την φράση «αυτό το όπλο έχει ψυχή»; Μπορεί ένα όπλο, ή άλλο αντικείμενο να έχει ψυχή; Και αν ναι πως διακρίνονται τα «άψυχα» από τα «εμψυχα»; Πολλά τα μεταφυσικά ερωτηματικά εδώ και εύκολο να βουλιάξει κανείς στην θεωρία.

Ας πάμε σε κάτι κοντά στην καρδιά όλων μας. Είναι απόλυτα εφικτό, με την χρήση σύγχρονων υπολογιστών, μετροληπτικών λέηζερ και μηχανών αντιγραφής να αντιγράψουμε αρχαία αντικείμενα, μέχρι και τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στην παραμικρή λεπτομέρεια, ακόμη και στις αμυχές των αρχαίων εργαλείων και την πατίνα του χρόνου. Η διαφορά ποια θα είναι μεταξύ του αυθεντικού και του αντίγραφου; Και εδώ είναι η πρώτη ένδειξη της ψυχής του αντικειμένου που δεν είναι δική του αλλά του δημιουργού του. Το ένα, το αυθεντικό είναι αποτέλεσμα έμπνευσης και χειρωνακτικής δουλειάς, είναι δημιούργημα. Στα αρχαία αγγεία δηλώνεται το όνομα του αγγειοπλάστη με την λέξη «εποίησεν». Το δεύτερο, το αντίγραφο, είναι προϊόν συλλογικής εξέλιξης που έστησε την βιομηχανία κατασκευής και το καθιστά τόσο εύκολο στην παραγωγή που παύει να αντιπροσωπεύει ατομική ανθρώπινη δεξιότητα.

gthomasatkin4

Το Henry Atkin του αξέχαστου Gough Thomas.

Στα όπλα ο εύκολος παραλληλισμός είναι μεταξύ χειροποίητου και βιομηχανικού. Μερικοί κυνηγοί και οπλόφιλοι, ίσως οι περισσότεροι, αρκούνται στην ένδειξη χειροποίητο και σταματούν εκεί. Θεωρούν αυτό τον απλοϊστικό διαχωρισμό αρκετό για να ξεχωρίσουν το λειόκαννο που έχει την μυστηριώδη ποιότητα της «ψυχής» από το άψυχο, «συχνά» αποκαλείται και «ψυχρό», εργοστασιακό όπλο. Αν μείνουμε στην διάκριση χέρι εναντίον μηχανής, αν περάσουμε δηλαδή σε μια νεολουδιτική φάση οι διαχωιρσμοί και οι κατηγοριοποιήσεις είναι εύκολες. Αυτά τα επιδερμικά όμως είναι για πολιτικάντηδες, όχι για εμάς τους λάτρεις των κυνηγετικών όπλων.

Ναι, είναι γοητευτικό να αφαιρείς την φωτιά ενός δίκαννου, να βλέπεις μέσα στις εγκοπές του κοντακιού τα ελαφριά σημάδια από τα κοφτερά σαν αθέρα σκαρπέλα. Θαυμάζεις την ακρίβεια κοπής του κοντακά, διακρίνεις το ανθρώπινο χέρι. Στις φωτιές φαίνονται οι γραμμές λείανσης, πάντα με φορά του άξονα των καννών, η χειροφτιαγμένη λείανση του ελατηρίου. Το σύνολο δουλεύει σαν ελβετικό ρολόι και αυτή χειροποίητη λειτουργική ακρίβεια εντυπωσιάζει, ειδικά όταν πρόκειται για μεταλλικό αντικείμενο. Τείνουμε να θεωρούμε (στην Ελλάδα, όχι αλλού) την δουλειά ακριβείας στα μέταλλα προνόμιο μηχανών και όχι ανθρώπινων χεριών, και έτσι μας εκπλήσσει, κάποτε μας καταπλήσσει, η σωστή δουλειά. Μια ματιά σε φωτιές Stanton και Brazier δείχνει πως οι άνθρωποι που τις έφτιαξαν κυριολεκτικά έπαιζαν την λίμα με μαεστρία ισάξια αυτής ενός βιολιστή.

rossikodikanno

Ρωσσικό δίκαννο ύψιστης ποιότητας, οι οπλόφιλοι αγαλλιάζονται να μελετούν τις λεπτομέρειες και την άψογη δουλειά.

Ωστόσο χέρι δεν σημαίνει πάντα ακρίβεια και μαεστρία. Υπάρχουν θλιβερά κακοφτιαγμένα χειροποίητα σύνεργα. Για να μην πάμε μακριά από τον χώρο μας θα δούμε το αδιάφορα συναρμολογημένο «χειροποίητο» μαχαίρι. Με λάμα από ατσάλι στράντζας, τροχισμένο προχειρα, χωρίς καμία προσπάθεια διατήρησης συμμετρίας στις δύο όψεις της λάμας, με ένα μπρούτζινο στραβοβαλμένο και συχνά κολλημένο με καλάι λαμάκι για χειροφυλακτήρα. Τα πλακίδια από ραγισμένο κέρατο ή ξύλο διότι ο «ποιητής» ούτε που ξέρει από διαδικασία παλαίωσης και ωρίμανσης. Αυτό το υπόδειγμα τσαπατσουλιάς προσφέρεται ως παραδοσιακό, ή χειροποίητο ή και τα δύο σε όσους νομίζουν, εσφαλμένα, ότι η τσαπατσούλικη κατασκευή είναι η αντιδιαστολή στην ακρίβεια της μηχανής και συνεπώς καλή. Οχι «ψυχή» δεν έχει, ούτε φαντασμα δεν είναι!

sauerlocks

Φωτιές από παλιό Sauer ύψιστης ποιότητας, κάθε σημάδι στο μέταλλο λέει και μια ιστορία.

Δεν είναι μόνο η τσαπατσουλιά που προβληματίζει. Κάποτε έπιασα ένα πλαγιόκαννο Henry Atkin και… έμεινα! Ο Atkin ήταν ένας από τους πιο γνωστούς και μερακλήδες κατασκευαστές του Λονδίνου. Ο αξέχαστος Γκαφ Τόμας, αναμφίβολα μέγας γνώστης του κυνηγετικού όπλου, παρήγγειλε το προσωπικό του δίκαννο στον Henry Atkin. Τα δίκαννα Atkin είχαν το ίδιο σύστημα, την πατέντα Beesley, που βρίσκουμε στα Purdey. Ομως το Atkin που κρατόυσα ήταν αζύγιστο, αδιάφορο, νεκρό στα χέρια. Το κοίταξα, δεν είχε φωτιές τύπου Purdey. Προφανώς ήταν ένα κατώτερης ποιότητας Atkin φτιαγμένο με συμβατικές φωτιές για να πωλείται σε πιο χαμηλή τιμή από τα ύψιστης ποιότητας μοντέλα. Παρέμενε όμως ένα χειροποίητο αγγλικό όπλο με εξαιρετική δουλειά σε κάθε σημείο. Κατασκευαστικά ήταν άψογο, χρηστικά ήταν απαράδεκτο. Ηταν χειροποίητο αλλά σαφώς άψυχο!

citori

Φτηνό Browning Citori πρώτης γενιάς, του 1975, με λίγη δουλειά και ένα προσεγμένο κοντάκι αποκτά ψυχή.

Σε αντιδιαστολή έρχεται στο νου μια καραμπίνα Browning 2000 μεταχειρισμένη. Ηταν βιομηχανικό προϊόν, με μόνη ίσως επέμβαση στο χέρι στις μικροεφαρμογές του κοντακιού και στην συναρμολόγηση. Ηταν μεταχειρισμένη καραμπίνα, όπως μεταχειρισμένο ήταν και το Atkin. Ομως κάθε σημείο επαφής, σκανδάλη, ελευθέρωση αποθήκης, γλώσσα, ασφάλεια, έδινε μια μοναδική αίσθηση ομαλότητας. Η αίσθηση του κλείστρου ήταν μεταξένια. Στην επώμιση ήταν σαφώς πιο άνετο και εύχρηστο από το Atkin. Οσο παράδοξο και αν ακούγεται αυτή η καραμπίνα, η εργοστασιακή, είχε «ψυχή» με την έννοια ότι αυτοί που την σχεδίασαν είχαν επιδείξει μια πρόνοια για την ευχρηστία και άνεση του ανθρώπου που θα την χρησιμοποιούσε και αυτή η πρόνοια ίσως να είναι πιο πολύτιμη ένδειξη «ψυχής» από την ξερή χειροποίητη κατασκευή. Και δεν είναι το μόνο εργοστασιακό όπλο που έχει αυτό το χάρισμα, Browning A-5, Breda Argos, Winchester Mod 12, Ithaca 37, Franchi 48 AL, και πολλά άλλα εργοστασιακά κυνηγετικά όπλα έχουν αποκτήσει φήμη για την ευχρηστία τους που είναι μια έντονη ένδειξη «ψυχής».

browning

Μια Browning Auto 5 αναμφίβολα έχει ψυχή, έστω και αν κατασκευάστηκε σε εργοστάσιο από μηχανές.

Από τα παραπάνω, προκύπτει ότι αυτό που λέμε «ψυχή» στα κυνηγετικά όπλα δεν είναι απλά η χειροποίητη κατασκευή που δρα σαν ένα συνδετικός κρίκος, μια μηχανή του χρόνου σχεδόν, που δρασκελίζει αιώνες και μας φέρνει σε επαφή με τον ποιήσαντα το αντικείμενο. Αυτή η αντιμετώπιση ίσως να είναι αρκετή για τον συλλέκτη και τον ιστορικό των κυνηγετικών όπλων. Στο λειτουργικό κυνηγετικό όπλο πιο πολύ μετρά η μέριμνα που το καθιστά εύχρηστο, και επειδή αναφερόμαστε σε μια ενασχολία ψυχαγωγική, εύχρηστο σημαίνει και ευχάριστο στη χρήση. Και αυτή η διάσταση των κυνηγετικών όπλων δεν είναι προνόμιο της χειροποίητηση κατασκευής ούτε και είναι η χειροποίητη κατασκευή εγγύηση για την απόδοση της διάστασης αυτής. Η εμπειρία δείχνει ότι συχνά στο παρελθόν, οι απρόσωπες ομάδες σχεδιαστών και τεχνικών, όταν έχουν γνώση και συνείδηση του αντικειμένου που σχεδιάζουν, μπορούν να ποιήσουν εξίσου καλά με τους μαέστρους της λίμας.

Αφήστε μια απάντηση