ΑΝΤΙ ΠΙΝΑΚΙΟΥ ΦΑΚΗΣ

Η βιβλική ιστορία των δίδυμων αδελφών Ιακώβ και Ησαύ είναι γνωστή, από αυτήν άλλωστε πήραμε την δημοφιλή φράση “αντί πινακίου φακής”. Δεν υπάρχει όμως, τουλάχιστον δεν είδα μέχρι τώρα, μια ερμηνεία της ιστορίας από ανθρωπολογική σκοπιά. Οι συνήθεις ερμηνείες, τις οποίες μάθαμε και στο σχολείο, αφορούσαν τον “κακό” Ησαύ και τον “καλό” Ιακώβ παρά τον εκβιασμό και την απάτη που διέπραξε.

Τι ήταν ο Ιακώβ και ο Ησαύ; Δίδυμοι αδελφοί, ανταγωνιστικοί ακόμη και όταν ήταν μέσα στην κοιλιά της μάνας τους. Μετέπειτα έγιναν γενάρχες. Ετυχε ο Ησαυ να γεννηθεί πρώτος και έτσι θεωρείτο ο πρωτότοκος γιος με όσα αυτό συνεπάγετο.

Ο Ιακώβ ήταν ήσυχος, υπάκουος, και δεν απομακρυνόταν από τον οικισμό. Η Ησαύ ήταν κυνηγός, λάτρης της υπαίθρου, και ενόσω έφερνε θήραμα, αγαπητός του πατέρα του Ισαάκ.

Από την ανθρωπολογική άποψη μπορουμε να πούμε ότι ο Ιακώβ εκπροσωπεί τον πρώιμο άνθρωπο καλλιεργητή, ο Ησαύ τον κυνηγό τροφοσυλλέκτη.

Μια μέρα, μετά από άκαρπο κυνηγι (του κυνηγου και ψαρά το πιάτο…), ο Ησαυ επέστρεψε πεινασμένος και υπέπεσε θύμα του ωμού εκβιασμού του αδελφού του που απαίτησε τα δικαιώματα του πρωτότοκου για να δώσει ένα πιάτο φακή, και (σημαντικό αυτό) ένα κομμάτι ψωμί, δηλαδή καρπούς της καλλιέργειας. Πιεσμένος από την πρόσκαιρη πείνα ο κυνηγός ενέδωσε στους εκαβιασμούς του καλλιεργητή και έχασε τα πρωτεία.

Ο καλλιεργητής Ιακώβ δεν αρκέστηκε στον εκβιασμό. Με δόλο έπεισε τον τυφλό πατέρα του ότι ήταν ο Ησαύ, καλύπτοντας το σπανό του κορμί με δέρματα ζώων. Κάτι παρόμοιο δηλαδή με την δήθεν ασφαλέστερη προσφορά τροφής από την γεωργία σε σύγκριση με την περιστασιακή αποκομιδή από το κυνήγι. Μια απάτη που οδήγησε στην δημιουργία κοινωνιών με εδαφικές διεκδικήσεις, πολέμους, δουλεία, ταξική διαστρωμάτωση. Οπως γράφεται στην Παλαιά Διαθήκη, η μοίρα του Ησαύ περιέχεται στην ευχή του πατέρα του, του Ισαάκ: “Θα ζης με το σπαθί σου, αλλά θα είσαι δούλος στον αδελφόν σου”.

Λέει και κάτι άλλο η Βίβλος για τους δύο αδελφούς. Ο Ησαύ δυσαρέστησε το πατέρα του διότι παραβίασε τους νόμους της φυλής και παντρεύτηκε ξένη. Δεν ήταν δηλαδή ρατσιστής, ενώ ο Ιακώβ τήρησε τα έθιμα της καθαρότητας της φυλής και μετεξελίχθηκξ σε μεγάλο γενάρχη.

Τα παραπάνω ακούγονται υπερβολικά μέχρι να διαβάσει κανείς τις έρευνες ανθρωπολόγων και αρχαιολόγων, και να ερευνήσει τα έθιμα των λίγων εναπομείναντων φυλών κυνηγών τροφοσυλλεκτών. Είναι πλέον εξακριβωμένη η απουσία πολέμου, δουλείας, και καταδυνάστευσης στις κυνηγετικές κοινωνίες. Αυτά τα καλά τα “καλλιέργησαν” οι καλλιεργητές. Και όσο και αν φαίνεται παράξενο, η εξουσιαστική μανία των καλλιεργητών υπάρχει μέχρι σήμερα και εκδηλώνεται με εξίσου δόλια μέσα, με τη διαφορά ότι η προβιά του σπανού αντικαταστάθηκε από καλύπτρες τύπου ΜΚΟ.