Το να κατασκευάσεις κάτι περίπλοκο είναι απλό, το να κατασκευάσεις όμως κάτι όσο πιο απλό γίνεται, εκεί χρειάζεται πολύ μυαλό!
Οσο πιο περίπλοκος είναι ένας (οποιοσδήποτε) μηχανισμός, δηλαδή όσο περισσότερα κινούμενα μέρη έχει, τόσο πιο εύκολο είναι κάποιο από αυτά, ή συνδυασμός τους, να χαλάσει (απλός νόμος πιθανοτήτων) και να πάψει να δουλεύει.
Οπως είπαμε, αυτή η αρχή ισχύει για την οποιαδήποτε μηχανολογική κατασκευή, πολλώ δε μάλλον περισσότερο για ένα όπλο όπου οι συνέπειες μπορεί να είναι τραγικές.
Αυτό το είχε καταλάβει από πολύ νωρίς ένας από τους πραγματικούς ογκόλιθους της οπλοκατασκευής, ο William Wellington Greener.
Ο Greener γεννήθηκε μέσα στα όπλα, όντας γιος οπλοκατασκευαστή, έτσι είχε μια απόλυτη γνώση του αντικειμένου αλλά επίσης διέθετε πολύ δυνατό αναλυτικό μυαλό. Δεν ακολούθησε την πεπατημένη στα όπλα που κατασκεύασε, αλλά με προφανή γνώμονα αυτά που αναφέραμε πιο πάνω σχεδίασε όπλα τα οποία συνδυάζουν την μέγιστη απλότητα στην κατασκευή συνδυασμένη όμως με μέγιστη αντοχή, λειτουργικότητα, απλότητα και εργονομία. Δεν αρκέστηκε όμως μόνο σε αυτά, υπήρξε (κατ’εμέ) και ο καλύτερος τεχνικός συγγραφέας στο θέμα όπλο. (Κάτι σαν τον Μακρυγιάννη της οπλοκατασκευής) κυρίως κλασσικό και ανεπανάληπτο έργο του The Gun and Its Development.
Σχεδίασε και παρήγαγε αρκετούς διαφορετικούς μηχανισμούς κυνηγετικών όπλων, με δημοφιλέστερους ίσως δύο από αυτούς: τον Facile Princeps και τον Empire. Λατινικά Facile Princeps σημαίνει Εύκολα Πρώτος και με αυτόν θαασχοληθούμε τώρα, ίσως μελλοντικά να δούμε και τον μηχανισμό Empire.
Απεικόνιση του μηχανισμού Facile Princeps από το βιβλίο του Greener. Φαίνεται και το πάνω κλειδί του συστήματος Triple Wedge Fast.
Είναι προφανές για κάθε τεχνικό μελετητή του όπλου ότι εδώ ο σχεδιαστής- κατασκευαστής κατέληξε σε αυτό το σχέδιο αρχίζοντας από αυτό που αγγλικά λέμε First Principles, δηλαδή θεμελιώδεις αρχές, βασικά ζητούμενα και όχι βασιζόμενος στις οποιεσδήποτε ή τουλάχιστον στις λιγότερο πεπατημένες της εποχής.
Η βάση και τα τμήματα του Facile Princeps. Λείπουν τα ελατήρια, ωστόσο φαίνεται η απλότητα και το συμπαγές σχήμα της βάσης.
Η βάση του Facile Princeps, χωρίς τα εσωτερικά τμήματα δείχνει το πάχος των τοιχωμάτων καθώς και το μικρό μήκος της βάσης.
Η πρώτη “πεπατημένη” ήταν η παραδοχή ότι το όπλο είναι απολύτως λογικό να οπλίζει κάνοντας χρήση του τεράστιου μοχλού που προσφέρουν οι κάννες. Δεν αρκέστηκε όμως σε αυτό αλλά προσπάθησε, πάντα με την εφαρμογή των βασικών αρχών να το βελτιώσει, και όπως θα δούμε παρακάτω το πέτυχε.
Δεύτερη παραδοχή, το διπλό μάνταλο κλειδώματος του Purdey ο γνωστός μηχανισμός κλειδώματος σε όλα σχεδόν τα πλαγιόκαννα μέχρι και σήμερα. Ομως και αυτόν τον μηχανισμό τον βελτίωσε εφαρμόζοντας την πρώτη παραδοχή των βασικών αρχών.
Ας δούμε λοιπόν αυτό το όπλο από πιο κοντά.
Ο Greener κοίταξε τον επαναστατικό για την εποχή (1875) μηχανισμό των Anson και Deeley τον ανέλυσε στο μυαλό του στα εξ’ ών συνετέθη και είπε “για να δούμε από τι πάσχει και πως μπορούμε να τον κάνουμε πιο απλό (αν είναι δυνατόν!), πιο γερό, πιο εύχρηστο, πιο αποτελεσματικό και πιο εργονομικό”.
Το πρώτο πράγμα που έκανε λοιπόν ήταν να αφαιρέσει το ένα από τρία (εξαιρουμένου του κυρίως ελατηρίου) μέρη του μηχανισμού. Σφύρα, μοχλός όπλισης, σχαστηρία. Απλά προεκτείνοντας το το κάτω μέρος της σφύρας δίνοντας του ταυτόχρονα ένα σχήμα ημικύκλιου ως προς την κατεύθυνση του άξονα, απάλειψε τον μοχλό όπλισης.
Εδώ φαίνεται η κυρτή προέκταση σε κάθε σφύρα που υποκαθιστά τον μοχλό όπλισης.
Τι δευτερογενές αποτέλεσμα είχε αυτό, εκτός από την απλοποίηση που λέγαμε;
Οτι με αυτό τον τρόπο έκανε δυνατή την απόλυτη στρογγυλοποίηση του μπροστινού μέρους της μπάσκουλας. Εργονομία: το όπλο πιάνεται πιο εύκολα.
Δεύτερη “πατέντα- το “Τρίτο” επάνω κλειδί που φέρει την ονομασία Triple Wedge Fast. Το κλείσιμο στο πάνω μέρος των καννών χρησιμοποίησε πρώτα η Westley Richards σε συνδυασμό με το περίφημο “Κεφάλι Κούκλας” Doll’s Head τών Anson Deeley της εταιρείας αυτής. Αυτή είναι μια απολύτως αποτελεσματική μέθοδος κλειδώματος δεδομένου ότι βρίσκεται πιο κοντά στο σημείο κοπώσεως της βάσης κατά την πυροδότηση. Ομως απαιτεί τεράστια ακρίβεια και πολυπλοκότητα στην κατασκευή.
Πάνω, βάση όπλου με μηχανισμό Anson-Deeley, κάτω βάση του Facile Princeps. φαίνεται η διαφορά πάχους τοιχωμάτων, και μπορεί να εκτιμηθεί η δυνατότητα διαμόρφωσης με μηχανές CNC.
O Greener λοιπόν έκανε κάτι πολύ πιο απλό. Μια απλή εγκοπή στο πάνω μέρος στο κέντρο της μπάσκουλας, μια απλή παράλληλη προέκταση στο κέντρο του προσώπου των καννών, που στο κάτω της μέρος χρησιμεύει και ως οδηγός του εξολκέα) με μια διαμπερή στρογγυλή τρύπα εις αμφότερα τα μέρη, με μια ελαφρά κωνικότητα μέσα από την οποία περνά ένας αντίστοιχος στρογγυλός ελαφρά κωνικός πείρος που ενώνει τα δύο μέρη απολύτως.
Τι πέτυχζε με αυτό το “τρίτο κλειδί”;
Πάρα πολλά! Το όπλο όταν ρίχνει δέχεται καταπονήσεις δεξιά και αριστερά. Οταν δηλαδή ρίχνει η δεξιά κάννη τότε το σύστημα κάννη-μπάσκουλα τείνει να λυγίσει προς τα αριστερά και το ανάποδο όταν ρίχνει η αριστερή κάννη. Η πρώτη (και για πολλούς κατασκευαστές η τελευταία) προσπάθεια ήταν να ΜΑΚΡΥΝΟΥΝ τα κλειδιά (και την μπάσκουλα, φυσικά ανάλογα) έτσι ώστε η πολύ μεγαλύτερη πλευρική επιφάνεια των κλειδιών των καννών να παρέχει την απαιτούμενη αντοχή σε αυτήν την κάμψη, μια επιλογή που συν τω χρόνω δημιουργεί παίξιμο των καννών δεξιά-αριστερά.
Ομως μεγαλώνοντας αυτή την απόσταση, το μήκος της μπάσκουλας,, δημιουργούμε πολλές ανεπιθύμηιτες παρενέργειες:
1- κάνουμε την μπάσκουλα μεγαλύτερη και φυσικά βαρύτερη.
2- Για να μειώσουμε το βάρος της μπάσκουλας κάνουμε τα πλευρικά τοιχώματα λεπτότερα με συνέπεια να αδυνατίζει τραγικά ή ήδη αδύνατη μπάσκουλα του συστήματος Ανσον-Ντήλυ.
3- Η μεγάλη απόσταση μεταξύ του κεντρικού πείρου (περιστροφής των καννών που είναι το κέντρο στρέψης) και κατά συνέπεια να μικραίνει το Gape, το τόξο ανοίγματος του όπλου. Με άλλα λόγια πρέπει να γίνει πολύ μεγαλύτερη κίνηση από τον χρήση ώστε να ανοίξουν οι κάννες για να μπουν τα φυσίγγια.
Χρησιμοποιώντας λοιπόν αυτό το τρίτο κλειδί το όπλο γίνεται πιο άκαμπτο. Ετσι μπορούμε να κάνουμε τη μπάσκουλα πολύ πιο κοντή. Μπορούμε να αυξήσουμε δραματικά το πάχος των πλαϊνών τοιχωμάτων της μπάσκουλας. να προσθέσουμε επί πλέον ένα ενισχυτικό “νεύρο” στο πλέον ασθενές σημείο της, επιτυγχάνοντας μεγάλη ευκολία στο άνοιγμα του όπλου. Και έχουμε εξαιρετική, (τεράστια) αντοχή στις καταπονήσεις. Επίσης έχουμε καλύτερο ζύγισμα, δεδομένης της πιο κεντρικής κατανομής του βάρους του όπλου και μικρότερης ροπή αδρανείας.
Ενα τελευταίο που επιτυγχάνεται είναι η εύκολη όπλιση και αποσυναρμολόγηση του όπλου. Και σε αυτό η λύση είναι πανέξυπνη. Ενα μικρό κυλινδράκι με πεπλατησμένη άκρη που σπρώχνεται από ένα πολύ μικρό ελατήριο βρίσκεται εγκάρσια μέσα στο μπροστινό κλειδί των καννών. Η πάπια τώρα έχει μια μικρή παραλληλοεπίπεδη προβολή στο πίσω της μέρος, (βλέπε φωτό. και σχέδιο) που όταν κουμπώσει στη θέση της σπρώχνει αυτό το κυλινδράκι πίσω. Αυτό με τη σειρά του πιέζει και σηκώνει τους δύο οπλιστήρες-σφύρες μέχρι να αγκιστρωθούν από τις σχαστηρίες και…. αυτό είναι όλο το έργο της όπλισης.
Το βέλος δείχνει το ωστήριο που με το άνοιγμα των καννών σηκώνει τις κυρτές προεκτάσεις των σφυρών και τις οπλίζει.
Το βέλος δείχνει σε ανοιχτό μηχανισμό Facile Princeps το ωστήριο όπλισης.
Το “Τ” στο σίδερο της πάπιας πιέζει το ωστήριο που στεγάζεται στο μπροστινό κλειδί των καννών ώστε αυτό να εξέχει και να αγκιστρώνει την προέκταση της κάθε σφύρας.
Εδώ η πάπια έχει κλειδώσει στις κάννες και φαίνεται ο τρόπος με τον οποίο πιέει το ωστήριο στο μπροστινό κλειδί.
Δική μου τεράστια και αρχαία απορία. Γιαττί (εφ’όσον οι πατέντες και τα δικαιώματα έχουν λήξει εδώ και πολλές δεκαετίες, οι σημερινοί κατασκευαστές, που μάλιστα κατέχουν και την απίστευτη ευκολία σε μορφή μηχανημάτων CNC, ΔΕΝ αντιγράφουν και δεν παράγουν αυτό τον τύπο όπλου αντί για το κλασσικό Ανσον-Ντήλυ. Δεν έχω λάβει ποτέ κάποια πειστική απάντηση.
Προσοχή!
Οσοι διαβάσετε αυτό το άρθρο, πονηρά σκεπτόμενοι θα τρέξετε αμέσως να αγοράσετε όπλα που διαθέτουν “τρίτο” κλειδί. ΜΗΝ ΤΟ ΚΑΝΕΤΕ, ή για να είμαι σαφέστερος μην κάνετε αυτό το χαρακτηριστικό κριτήριο της επιλογής σας. Εννέα στις δέκα φορές το τρίτο κλειδί στα άπλα είναι απλά ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΟ, δεν προσφέρει απολύτως τίποτε! Γιατί απλά δεν έχει καμία απολύτως επαφή ή και αν έχει ΔΕΝ είναι σε συνεργασία με το κάτω ή διπλό μάνταλο Purdey.
Την απάντηση την είχε δώσει ο ίδιος ο Greener που είχε πει:
“Μπορεί να βρείτε χιλιάδες επιπλοποιούς που μπορούν να φτιάξουν ένα τραπέζι με τρία πόδια τα οποία να εδράζονται ταυτόχρονα στο πάτωμα. Μπορεί να βρείτε μερικές εκατοντάδες που να κατασκευάσουν ένα τραπέζε με τέσσερα πόδια που να εδράζονται ταυτόχρονα στο έδαφος.
Θα βρείτε όμως ΕΛΑΧΙΣΤΟΥΣ που μπορούν να φτιάξουν τραπέζι με ΠΕΝΤΕ πόδια που και τα πέντε θα πατούν ταυτόχρονα στο έδαφος!!”
ΣΣ- Η Westley Richards αντέδρασε όταν βγήκε στην αγορά το Facile Princeps και έκανε αγωγή στον Greener για παραβίαση της πατέντας του συστήματος Ανσον-Ντήλυ. Το δικαστήριο έκρινε ότι το σύστημα Greener διέφερε σε ουσιώδη σημεία και δεν παραβίαζε την πατέντα.