Εξοδος γόμωσης από λειόκαννο. Η φλόγα εδώ είναι κανονική, όταν η γόμωση είναι υπερβολική η φλόγα μπορεί να φτάσει το ένα μέτρο σε μήκος.
Η λέξη Overboring μπορεί να αποδοθεί στα ελληνικά ως “υπερφόρτωση” και σηματοδοτεί ένα πρόβλημα που μπορεί να υπάρχει σε όλα τα όπλα, από το πιο φτηνό αεροβόλο μέχρι το πιο εξελιγμένο ραβδωτό τουφέκι.
Η υπερφόρτωση υπάρχει όταν τα αέρια που προωθούν τη γόμωση είναι υπερβολικά σε ποσότητα σε σχέση με την χωρητικότητα της κάννης. Το φαινόμενο είναι γνωστό από πολύ παλιά, αλλά έγινε έντονα αισθητό όταν στην εποχή του μεσοπολέμου οι Αμερικανοί άρχισαν να πειραματίζονται με τα διαμετρήματα “αγριόγατα”, τα γνωστά Wildcat cartridges.
Τα διαμετρήματα αγριόγατες δημιουργούνται από ήδη υπάρχοντα διαμετρήματα με την διεύρυνση ή στένωση του στομίου του κάλυκα (ραβδωτού διαμετρήματος βέβαια). Ετσι, παίρνοντας έναν κάλυκα 30-06, του γνωστού Μ1, και στενεύοντας το στόμιο, γίνεται το διαμέτρημα 25-06. Διευρύνοντας τον κάλυκα στα 0,35 της ίντσας δημιουργείται το 35-06. Η στένωση γίνεται εύκολα, με ειδικές καλίμπρες που μπαίνουν την χειροκίνητη πρέσσα του ιδιογομωτή. Το πρόβλημα της υπερφόρτωσης παρατηρείται βέβαια στα διαμετρήματα με στένωση του κάλυκα.
Ενα από τα πρώτα πράγματα που αντιμετώπισαν οι ερασιτέχνες κατασκευαστές “αγριόγατας” ήταν η γρήγορη διάβρωση του κώνου προσαρμογής (τον έχουν και τα ραβδωτά τουφέκια). Ενώ σε κανονικά όπλα η κάννη διαρκούσε μια ζωή, στις “αγριόγατες” σπάνια έβγαζε 3000 βολές.
Επίσης, τα φυσίγγια “αγριόγατες” τείνουν να βγάζουν πολύ θόρυβο, ακόμη και όταν είναι μικρά διαμετρήματα όπως το 0,222.
Ο λόγος είναι απλός. Ο μεγάλος σε χωρητικότητα κάλυκας παρείχε περισσότερο καύσιμο από μπορούσε να “χωνέψει” η κάννη. Το αποτέλεσμα ήταν μεγάλες θερμοκρασίες, υψηλές πιέσεις και γρήγορη φθορά της κάννης. Τα πλεονάζοντα αέρια που έβγαιναν από το στόμιο ευθύνονταν για την αυξημένο ήχο της τουφεκιάς.
Αεροβόλο CZ200, ένα από τα πιο ισορροπημένα αεροβόλα προσυμπιεσμένου αέρα αλλά όχι τόσο δημοφιλές λόγω ανταγωνισμού με τα μεγαθήρια των πολλών ποδολιβρών.
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στα αεροβόλα. Η ιδέα ότι μεγάλο μοτέρ- κύλινδρος μαζί με ισχυρότερο ελατήριο- θα δώσουν μεγαλύτερη ταχύτητα έχει γοητεύσει πολλούς αεροβολάδες. Επιλέγουν ένα αεροβόλο με μεγάλο κύλινδρο, βάζουν και ένα ισχυρό ελατήριο και μετά παραξενεύονται επειδή το αεροβόλο τους ακούγεται σαν κανόνι.
Στα λειόκαννα το σύνδρομο είναι γνωστό από τότε που άρχισε η μόδα των ενισχυμένων γομώσεων. Ομως είναι πιο έντονο στις ιδιογμώσεις όπου η συνταγή του κατασκευαστή της πυρίτιδας για 1,50 γραμμάρια αυξάνεται αυθαίρετα στα 2,10 πχ, με την ελπίδα ότι αν το λίγο είναι καλό, το πολύ είναι καλύτερο.
Η υπεργόμωση είναι άσκοπη σπατάλη καυσίμου (και ενέργειας στα αεροβόλα). Οταν τα αέρια, ή ο αέρας στα αεροβόλα, είναι περισσότερος από όσον μπορεί να χρησιμοποιήσει η κάννη για να παράγει έργο, τότε το πλεόνασμα θα πάει χαμένο. Ισως να δώσει μερικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο περισσότερα, αλλά το μεγαλύτερο μέρος πάει κυριολεκτικά στο βρόντο και ενδέχεται να κάνει ζημιά από διάβρωση του μετάλλου και πρόωρη φθορά της κάννης.
Diana 350 Magnum, με ταχύτητα 1250 πόδια στο 4,5 και 900 στο 5,5, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι είναι δυνατό. Είναι όμως και ιδιαίτερα έντονο σε ότι αφορά δονήσεις.
Αν η υπεργόμωση είναι ανεπιθύμιτη, τι κρίνεται επιθυμιτό;
Αυτό που λέμε ισορροπημένο όπλο. Η ισορροπημένη γόμωση είναι γνωστό φαινόμενο. Από την προπολεμική εποχή, το ραβδωτό διαμέτρημα 0,250 Savage ήταν γνωστό για την καλή του απόδοση σε ταχύτητα και ακρίβεια, ήταν η πρώτη σφαίρα που έδωσε 3000 πόδια το δευτερόλεπτο με σχεδόν μηδενικό κλώτσημα. Τυχαίνει να είναι ένα από τα πιο ισορροπημένα φυσίγγια από την άποψη ποσότητας πυρίτιδας και χωρητικότητας κάννης.
Ενα άλλο διαμέτρημα που έχει αφήσει εποχή είναι το 6 χιλιοστών Παλμισάνο που σάρωσε στο άθλημα του Bench Rest. Με μικρό κάλυκα, που προέρχεται από το φυσίγγι του Καλάσνικοβ (7,62Χ39) το Παλμισάνο έχει άριστη ισορροπία διαμετρήματος, αερίων από την πυρίτιδα και βάρους βλήματος. Εχει αποδειχτεί ένα από τα πιο ακριβή διαμετρήματα στο ραβδωτό τουφέκι.
Στο λειόκαννο ξέρουμε από πολύ παλιά την ιδανική γόμωση σε σκάγια του κάθε διαμετρήματος, πχ τα 7/8 της ουγγιάς στο 20άρι, δηλαδή 24 γραμμάρια, τα 30 γραμμάρια στο 16άρι, τα 32 στο 12άρι και πάει λέγοντας. Καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία των πυρίτιδων ξέρουμε και πόση πυρίτιδα χρειάζεται το κάθε διαμέτρημα για να προωθήσει την ιδανική του γόμωση σε ταχύτητες που θα καταβάλουν θηράματα και θα σπάσουν πιάτα στο σκοπευτήριο.
Ωστόσο πάντα καραδοκεί η υπερβολή που χρησιμεύει στην διαφήμιση και σαγηνεύει τον αδαή. Η προώθηση με αυξημένη ταχύτητα, ή η πιο βαριά γόμωση από συγκριτικά μικρό διαμέτρημα, ή και τα δύο, έχουν παρασύρει πολλούς. Το τίμημα είναι γνωστό: αυξημένο κλωτσημα, επισπευσμένη φθορά του όπλου.
Στο αεροβόλο η επιμονή στην μεγάλη ισχύ έχει οδηγήσει στην προσφορά αεροβόλων που παράγουν δεκάδες άχρηστες ποδολίβρες. Αχρηστες διότι δεν χρησιμεύουν σε κανένα είδος σκοποβολής και, εκεί που επιτρέπεται το κυνήγι, δεν κάνουν τίποτε περισσότερο από ένα αεροβόλο των 20 ποδολιβρών. Αυτό που κάνουν τα υπερισχυρά αεροβόλα προσυμπιεσμένου αέρα είναι να χρειάζονται αναγόμωση μετά από 20 βολές, αντί τις 120 που είναι τα “κανονικά”. Στα αεροβόλα ελατηρίου τα ισχυρά σημαίνουν αυξημένη προσπάθεια όπλισης και κουδούνισμα του μυαλού από τις δονήσεις του ελατηρίου.
Οταν λοιπόν κρίνεται ένα όπλο, πυροβόλο ή αεροβόλο, καλό είναι να εντοπίζεται το “γλυκό του σημείο” όπως λένε οι Αγγλοσάξωνες. Σε αυτό το σημείο θα αποδίδει την βέλτιστη απόδοση χωρίς κατάχρηση του ίδιου του όπλου ή των πυρομαχικών. Στο λειόκαννο το γλυκό σημείο είναι η ταχύτητα στομίου γύρω στα 370 μέτρα, χωρίς υπερβολικό κλώτσημα και ένταση του ήχου. Στο αεροβόλο είναι τα όρια όπου το όπλο δουλεύει χωρίς σημεία έντασης, πχ κραδασμούς, αναπηδήσεις που το καθιστούν ανεξέλεγκτο και λασκάρουν οι βίδες του. Τα ισορροπημένα όπλα είναι χρήσιμα και αυτά είναι που δίνουν απόλαυση και όχι τιμωρία στο σώμα και στο πορτοφόλι μας.