Παράκληση για μια “σφαιρική” παρουσίαση των βαφών όπλων πήρα από Θεσσαλονίκη μεριά.
Αντε λοιπόν, μια ακόμη προσπάθεια για να αποσαφηνιστεί το θέμα.
Να αρχίσουμε με έναν σαφή διαχωρισμό εννοιών. Η λέξη βαφή χρησιμοποιείται στην μεταλλουργία για την σκλήρυνση του ατσαλιού. Είναι γνωστό το καλαμπούρι του μαθητευόμενου που λαμβάνει την εντολή να “βάψει τα καλέμια” και παίρνει ένα πινέλο και μπογιά και τα βάφει. Οταν οι μεταλλουργοί μιλάνε για βαφή δεν αναφέρονται σε μπογιά αλλά σε πυράκτωση του μετάλλου και ψύξη σε λάδι, νερό ή αέρα. Αυτή ΔΕΝ είναι η βαφή που συζητούμε εδώ.
Η βαφή, με την έννοια του χρωματισμού, των όπλων βασικά σημαίνει βαφή ατσαλιού και αλουμινίου, συνήθως με μαύρο χρώμα. Συνήθως διότι υπάρχουν και άλλα χρώματα στα όπλα, όπως η ταρταρούγα, το καφέ χρώμα παλιών καννών, η πολύχρωμη ανωδίωση αλουμινίου.
Ας αρχίσουμε με το μαύρισμα των καννών, αγγλιστί barrel blacking, αμερικανιστί barrel bluing. Αυτή η βαφή χωρίζεται σε αργή, ή παραδοσιακή, που λέγεται και ψυχρή, και στην γρήγορη ή βαφή που λέγεται και θερμή.
ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΡΓΗ ΒΑΦΗ
Η αργή βαφή γίνεται με οξέα. Μετά την λείανση και απολίπανση το μέταλλο αλοίφεται με μίγμα οξέων. Οι συνταγές είναι πολλές, το αποτέλεσμα είναι ένα: η δημιουργία ελαφρού στρώματος σκουριάς στο μέταλλο. Το ελαφρά σκουριασμένο μέταλλο βράζει σε νερό στους 100 βαθμούς, που μετατρέπει την σκουριά από ferrous oxide σε ferric oxide που έχει το επιθυμιτό μαύρο χρώμα. Χρειάζονται αρκετές επαναλήψεις της διαδικασίας άλοιψε, βράσε, ξύσε για να πάρει το μέταλλο το γνωστό μαύρο χρώμα.
Η παραδοσιακή βαφή παίρνει μέρες να γίνει, δεν επηρεάζει τις κολλήσεις των καννών και έτσι είναι η πρώτη επιλογή σε δίκαννα που έχουν ρίγες κολλημένες με καλάι. Είναι επίσης η πιο καλαίσθητη βαφή, ή έτσι τουλάχιστον λένε οι θιασώτες της.
ΘΕΡΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΒΑΦΗ
Η θερμή βαφή γίνεται με αλκαλικά άλατα που βράζουν σε μπάνιο. Οι κάννες αφού λειανθούν και απολιπανθούν εμβαπτίζονται στο θερμό υγρό διάλυμμα. Η βαφή γίνεται γρήγορα, με μια εμβάπτιση συνήθως.
Η θερμή βαφή λιώνει τις κολλήσεις κασσίτερου και έτσι δεν ενδείκνυται για δίκαννα που έχουν τέτοιες κολλήσεις στις ρίγες. Το χρώμα είναι μαύρο και η βαφή ανθεκτική. Η θερμή βαφή γίνεται σε μισή ώρα.
ΑΝΩΔΙΩΣΗ
Το αλουμίνιο δεν δέχεται την ίδια βαφή με το ατσάλι. Η μεν αργή βαφή δεν πιάνει το αλουμίνιο, ενώ η θερμή βαφή το λιώνει. Στο αλουμίνιο γίνεται ανωδίωση που είναι ένα είδος χρωματισμού του αλουμινίου με ηλεκτροχημικά μέσα. Επειδή χρειάζεται μεγάλες εγκαταστάσεις η ανωδίωση δεν συναντάται σε οπλουργεία.
Το πρώτο βίντεο είναι από μια μεγάλη μονάδα ανωδίωσης
Το δεύτερο από μια μικρή ερασιτεχνική εφαρμογή για μικρά κομμάτια
ΚΕΡΑΜΕΙΚΕΣ ΒΑΦΕΣ
Βαφές τύπου Cerrakote και άλλες είναι συμβατικές μπογιές που “ψήνονται” πάνω στο μέταλλο. Αφού βαφτεί το μέταλλο μπαίνει σε φούρνο και ψήνεται στους 150 βαθμούς και σκληραίνει. Πρόσφατα η κεραμεική βαφή έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στην ανακαίνιση βάσεων καραμπίνας που λόγω κατασκευής από Εργκάλ δεν δέχονται άλλες βαφές.
Μερικοί βάφουν και το ατσάλι με αυτές τις κεραμεικές βαφές, κάτι που ξενίζει τους παραδοσιακά σκεπτόμενους θιασώτες των καλών όπλων. Γενικά οποιαδήποτε βαφή επικάθεται στο μέταλλο θεωρείται υποδέεστερη των παραδοσιακών βαφών που μετατρέπουν την επιφάνεια και είναι συνυφασμένες με το μέταλλο.
ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΕΙΣ
Η επιμετάλλωση είναι η ηλεκτροχημική μεταφορά στρώματος μετάλλου στη βαμμένο αντικείμενο. Η βασική αρχή είναι ότι το μέταλλο που βάφεται πρέπει να είναι καλός αγωγός του ηλεκτρισμού, δηλαδή να είναι ατσάλι ή αλουμίνιο.
Επιμετάλλωση γίνεται με χρώμιο, νικέλιο, καθώς και με πολύτιμα μέταλλα όπως χρυσό, πλατίνα και ασήμι.
Στα όπλα η πιο συχνή εξωτερική επιμετάλλωση είναι με χρώμιο και νίκελ στη βάση. Επίσης γίνεται και χρωμίωση με μαύρο χρώμιο εξωτερικά σε κάννες. Παλαιότερα μερικές εταιρείες όπως η SKB έκαναν επαργύρωση στη βάση.
Στα παραπάνω προσθέστε και κάποιες στρατιωτικού τύπου βαφές όπως το Parkerizing που δεν συναντάμε στα κυνηγετικά και σκοπευτικά όπλα διότι αισθητικά το αποτέλεσμα είναι απαράδεκτο.
Το βίντεο δείχνει μια επαγγελματική εγκατάσταση επιμεταλλώσεων
ΒΑΦΕΣ ΒΑΣΗΣ
Οι βάσεις των όπλων περνούν από σκλήρυνση που αφήνει την επιφάνεια με χρώμα που είναι αποτέλεσμα της σκλήρυνσης δεν είναι βαφή με την έννοια ότι κάτι έγινε για να χρωματίσει την βάση.
Πρώτος και πιο γνωστός χρωματισμός της βάσης είναι η ταρταρούγα, αυτό το συνοθύλευμα καφέ, μπλε και χρυσού που είναι αποτέλεσμα της σκλήρυνσης με άνθρακα.
Για όσους αντιπαθούν την ταρταρούγα είναι δυνατό να φύγει από το μέταλλο με τρίψιμο στον κετσέ και αφήνει ένα απαλό ασημί χρώμα που λέγεται και φινίρισμα κέρματος, Coin Finish.
Υπάρχει και το Γαλλικό Γκρι που γίνεται με υαλοβολή ή με εμβάπτιση σε οξέα που αγριεύουν την επιφάνεια του ατσαλιού και δίνουν ένα πιο απαλό γκρί χρώμα από το φινίρισμα κέρματος.
Μερικές σύγχρονες μέθοδοι σκλήρυνσης, όπως η εναζώτωση, αφήνουν το μέταλλο με ένα ασημί χρώμα που μοιάζει με επινικέλλωση αλλά δεν είναι, είναι αποτέλεσμα της εναzώτωσης.
Το βίντεο δείχνει την ταρταρούγα
ΥΠΕΡ ΚΑΙ ΚΑΤΑ
Ολες οι μέθοδοι βαφής έχουν τα υπέρ και τα κατά τους. Παραδοσιακά τα κυνηγετικά όπλα είχαν δύο χρώματα, αυτό των καννών και αυτό της βάσης. Οι κάννες ήταν βαμμένες με παραδοσιακή αργή βαφή, η βάση είχε ταρταρούγα ή φινίρισμα κέρματος, και το ξύλο ήταν με λινέλαιο. Οι παραδοσιακές βαφές έχουν το πλεονέκτημα ότι μπορούν να ξαναγίνουν όταν ξεθωριάσουν και να γίνουν με την ίδια μέθοδο που εφαρμόστηκε κατά την κατασκευή. Με κάποιο τίμημα βέβαια.
Τα σύγχρονα όπλα έχουν μεγαλύτερη ποικιλία βαφών. Μερικές σύγχρονες βαφές δεν μπορούν να γίνουν σε οπλουργεία διότι χρειάζονται δαπανηρές εγκαταστάσεις, όπως πχ επιμεταλλώσεις. Οι κεραμεικές βαφές έρχονται να συμπληρώσουν τα κενά αυτά. Τα βίντεο δείχνουν τις λεπτομέριες της κάθε βαφής και το είδος της προεργασίας που κάθε βαφή χρειάζεται.