Αν έχετε παλιά όπλα και αναρωτιέστε πως να τα συνητήρησετε, οι παρακάτω πληροφορίες θα σας φανούν χρήσιμες. Οι πληροφορίες προέρχονται από την αμερικανική επιθεώρηση Gun Digest και από διάφορα μουσεία στην Αμερική.
Ο χώρος που φυλάσσονται παλιά και πολύτιμα όπλα πρέπει να μην υποφέρει από απότομες και μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας και υγρασίας. Ειδικά η υγρασία είναι καταστρεπτική για τα ξύλινα μέρη του όπλου διότι επιφέρει αλλαγές διαστάσεων που μοιραία θα οδηγήσουν σε ρωγμές ή σε συρρίκνωση του ξύλου. Μια υγρασία μεταξύ 40 και 50 τοις εκατό είναι ιδανική.
Για πολύ ιδιαίτερα και μοναδικά εκθέματα συχνά τα μουσεία καταφεύγουν σε θαλάμους που γεμίζονται με άζωτο αντί για αέρα. Το άζωτο είναι αδρανές και εκτοπίζει το οξυγόνο του αέρα που είναι ο κύριος υπεύθυνος για την οξείδωση.
Ενα άλλο μέτρο πρόληψης της οξείδωσης είναι τα γάντια. Απλά γάντια από βαμβακερό ύφασμα δεν επιτρέπουν στα χέρια να αγγίξουν το όπλο και έτσι το προστατεύουν από τα οξέα του ανθρώπινου ιδρώτα. Τα βαμβακερά γάντια είναι κατάλληλα για την εξέταση και κράτημα των παλιών όπλων. Για εργασίες συντήρησης πιο καλά είναι τα ιατρικά γάντια μιας χρήσης.
Η σκόνη είναι ο άλλος μεγάλος εχθρός των παλιών όπλων. Η σκόνη όταν ανακατευτεί με υγρασία γίνεται παράγοντας οξείδωσης και αν το σκονισμένο όπλο τριφτεί για να φύγει η σκόνη τότε μετατρέπεται σε σμυρίγδι που σιγά, αλλά σταθερά, θα σβήσει το σκάλισμα και τις κόγχες του ατσαλιού.
Για ξεσκόνισμα το καλύτερο μέσο είναι η ηλεκτρική σκούπα με μια μαλακή βούρτσα στο στόμιο. Αν δεν υπάρχει ηλεκτρική σκούπα τότε ένα υγρό πανί είναι ικανό να μαζέψει την σκόνη και να την απομακρύνει από το όπλο. Εξυπακούεται ότι το όπλο στεγνώνεται αμέσως μετά το ξεσκόνισμα.
Στα παλιά όπλα το φινίρισμα αποτελεί μέρος της ιστορίας τους. Για τον μελετητή το φινίρισμα λέει πολλά, όπως για παράδειγμα αποκαλύπτει πως φινιρίστικε το ξύλο και πως σκλήρυνε το μέταλλο. Για να διατηρηθεί το φινίρισμα αποφεύγονται όλα τα είδη διαλυτικών, ακόμη και το οινόπνευμα, καθώς και κάθε είδους κεριά που αφήνουν ένα υγροποιημένο φίλμ πάνω στο μέταλλο.
Το καθάρισμα σε μουσειακά όπλα γίνεται ξεχωριστά για τα μεταλλικά μέρη και τα ξύλινα. τα ξύλινα μέρη καθαρίζονται με ένα αραιό διάλυμμα απορρυπαντικού, μερικές σταγόνες ανά λίτρο αποσταγμένου νερού είναι ο κανόνας. Οταν καθαριστεί το κοντάκι με το διάλυμμα καθαρίζεται με σκέτο αποσταγμένο νερό και μετά σκουπίζεται προσεκτικά.
Στα μεταλλικά μέρη η μουσειακή συντήρηση και φροντίδα είναι περίπλοκη υπόθεση. Οι συντηρητές αποφεύγουν μεταλλικές βούρτσες για λόγους φθοράς αλλά και ηλεκτρογαλβανικής δράσης μεταξύ διαφορετικών μετάλλων. Μια χάλκινη ή ορειχάλκινη βούρτσα αφήνει μικροσκοπικές γραμμώσεις στο ατσάλι του παλιού όπλου. Μεταξύ των δύο μετάλλων, του ατσαλιού και του χαλκού, μπορεί να αναπτυχθεί ηλεκτρική δράση που διαβρώνει το μέταλλο. Η πρώτη επιλογή λοιπόν είναι βούρτσες από συνθετικό ή ζωικό υλικό. Το υγρό πρώτης επιλογής είναι το mineral spirit διότι είναι το πιο απαλό που υπάρχει. Το υγρό χρησιμοποιείται με σύνεση για να διώξει συσσωρευμένα υλικά και επιφανειακές σκουριές.
Στα μπρούτζινα μέρη του όπλου δεν χρησιμοποιούνται κοινά στιλβωτικά που περιέχουν αμμωνία. Η αμμωνία διαβρώνει τον παλιό χαλκό. Οι συντηρητές δουλεύουν με βαμβάκι και mineral spirit πολύ αργά και υπομονετικά.
Οι συντηρητές επίσης αποφεύγουν χημικά αντιοξειδωτικά μίγματα. Το πρόβλημα με αυτά είναι ότι δεν διακρίνουν μεταξύ σκουριάς και της επιφάνειας του όπλου και διαβρώνουν τα πάντα εξίσου. Σε ένα σύγχρονο όπλο αυτό δεν μετρά, σε ένα μοναδικό όπλο 400 ετών είναι καταστροφικό!
Για όσους αρέσκονται στην αποσυναρμολόγηση των πάντων αξίζει να δούμε πως οι συντηρητές αντιμετωπίζουν τις βίδες. Πρώτα καθαρίζουν σχολαστικά την σχισμή της κάθε βίδας. Είναι εκπληκτική η ικανότητα της σχισμής να κρατήσει σκόνες και άλλα υλικά που εμποδίζουν την καλή εφαρμογή του κατσαβιδιού.
Το κατσαβίδι της οπλουργικής, και ειδικά της οπλουργικής που συνδέεται με την μουσειακή συντήρηση, είναι εξειδικευμένο εργαλείο. Το σωστό κατσαβίδι έχει παράλληλη και όχι κωνική δομή, ενώ πρέπει να εφαρμόζει στην σχισμή της βίδας χωρίς τζόγους και κενά. Αν το κατσαβίδι δεν εφαρμόζει στην σχισμή, τότε θα γλιστρήσει και θα χαρακώσει τη βίδα. Τίποτε δεν μειώνει την αξία ενός όπλου περισσότερο από τις τσαλακωμένες βίδες.
Οταν συναρμολογηθεί ένα όπλο και εκτίθεται σε βιτρίνα τα σωστά μουσεία φροντίζουν ώστε οι βάσεις που το στηρίζουν να είναι καλυμμένες για να μην δημιουργήσουν στίγματα.
Ενα από τα μεγάλα εργαλεία των συντηρητών είναι τα κεριά που καλύπτουν και προστατεύουν τις επιφάνειες, ξύλινες και μεταλλικές, από τον αέρα, την σκόνη και τα όποια δακτυλικά αποτυπώματα που θα αφήσουν όσοι τα αγγίξουν. Κεριά όπως το Renaissance είναι ειδικά φτιαγμένα για να είναι χημικά αδρανή και ιδιαίτερα προστατευτικά.
Η μουσειακή συντήρηση είναι μια μάχη εναντίον του χρόνου. Ομως ο χρόνος πάντα νικά και το κάθε υλικό φθείρεται διότι έτσι ορίζει η φύση. Με τα κατάλληλα μέσα όμως είναι δυνατή η καθυστέρηση της φθοράς και η διατήρηση των παλιών όπλων για να τα βλέπουν και να τα μελετούν οι οπλόφιλοι του μέλλοντος.