Παρντόν για το λαϊκόν του τίτλου αλλά έτσι αποκαλούν οι οπλουργοί το πρόβλημα και την διόρθωση του.
Το κούνημα των κλειδιών στο δίκαννο είναι το πιο συχνό μεγάλο πρόβλημα, στο ίδιο επίπεδο σοβαρότητας με τις ξεκολλημένες ρίγες και τις διαβρώσεις στις κάννες. Ας αρχίσουμε με το αίτιο του κουνήματος.
Οταν ένα δίκαννο είναι κλειστό οι κάννες παγιδεύονται μεταξύ του πίρου, (ή των πίρων αν πρόκειται για ποζέ με διακεκομμένους πίρους), των κλειδιών και των διάφορων υποστηρικτικών εσοχών που δημιουργούν ενισχυτικές επαφές.
Οταν το όπλο είναι καινούργιο αυτές οι επαφές είναι σφιχτές. Αν οι εφαρμογές είναι σωστές και η σχεδίαση άρτια η επαφή διατηρείται για πολλά χρόνια εκτός αν γίνει κάτι.
Το κάτι μπορεί να είναι φθορά ή βαριά χρήση. Τα δύο δεν είναι ταυτόσημα.
ΦΘΟΡΑ
Το μέταλλο φθείρεται με την τριβή. Ειδικά όταν αναμειχθεί λιπαντικό με μόρια σκόνης τότε το μίγμα γίνεται σμυρίγδι που φθείρει το μέταλλο. Οταν λέμε φθείρει εννοούμε ότι μέταλλο φεύγει από τα σημεία τριβής και έτσι δημιουργούνται χάσματα μεταξύ πχ του πίρου και του γάντζου των καννών και το όπλο κουνάει.
Πόσο πρέπει να φθαρεί το σημείο επαφής σε ένα δίκαννο για να φθαρεί σε σημείο που έχει αισθητό κούνημα; Αρκεί η αφαίρεση 5 χιλιοστών της ίντσας, δηλαδή ενός δεκάτου για να έχουμε κούνημα. Αυτό το ελάχιστο μέταλλο μπορεί να φύγει από χρόνια ανοιγοκλεισίματος με σκόνη και πηγμένα λάδια στα σημεία τριβής.
Η σωστή συντήρηση προλαβαίνει αυτή τη ζημιά και η σωστή συντήρηση δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα σκούπισμα με χαρτί κουζίνας και ανανέωση της λίπανσης μετά από κάθε χρήση του όπλου.
ΒΑΡΙΑ ΧΡΗΣΗ
Η βαριά χρήση είναι αυτή που υπερβαίνει τα κατασκευαστικά όρια ενός μηχανισμού και δημιουργεί αβαρίες.
Η βαριά χρήση δημιουργεί δυνάμεις που δεν συγκρατούνται από τα τμήματα του όπλου. Σε ένα δίκαννο που σχεδιάστηκε για φυσίγγια που παράγουν μέχρι 650 πιέσεις με τη χρήση βαρύτερων φυσιγγίων, πχ που παράγουν 800 πιέσεις, είναι φυσιολογικό ότι τα κρίσιμα σημεία θα υποστούν παραμόρφωση.
Ας δούμε τι γίνεται σε ένα δίκαννο όταν πυροδοτείται το φυσίγγι. Η βάση δέχεται ένα δυνατό κτύπημα στον καθρέφτη, το κάθετο μέρος. Ταυτόχρονα αναπτύσσονται δυνάμεις στον πίρο και τον γάντζο των καννών. Η βάση κάμπτεται στο οριζόντιο μέρος. Αφού απορροφηθουν οι δυνάμεις η βάση επανέρχεται στην αρχική της θέση, και αυτή η επαναφορά έχει μεγάλη δύναμη και ασκεί με την σειρά της πιέσεις πάνω στις επαφές των καννών με τη βάση.
Είναι δυνατό να δείτε τα σημεία αυτών των συνάμεων και πιέσεων σε ένα όπλο. Στο πίσω μέρος των καννών, εξωτερικά από την πατόυρα της θαλάμης κάποτε σηκώνεται ένα χείλος, το χαρακτηριστικό ξεχείλισμα του σφυροκοπημένου μετάλλου.
Κάτι παρόμοιο γίνεται στον γάντζο των καννών. Το μέταλλο ξεχειλίζει και εκεί προς τα πλάγια. Ομως επειδή ο γάντζος συγκρατείται από τα πλαϊνά της βάσης, τα σημάδια είναι διαφορετικά. Με έναν μεγεθυντικό φακό μπορείτε να δείτε πως το μέταλλο που ξεχείλισε προς το πλάι “σιδερώθηκε” από την βάση πάνω στο υπόστρωμα του.
Είναι προφανές ότι η συμπιεστική παραμόφωση δεν εξαφανίζει το μέταλλο όπως η φθορά. Η συμπίεση εκτοπίζει το μέταλλο και έτσι δημιουργεί κενά. Αυτή ειναι η αρχή.
Οταν υπάρχουν κενά, έστω και μικροσκοπικά, οι συμπιεστικές δυνάμεις αποκτούν αυξημένη καταστροφική αποτελεσματικότητα. Τώρα υπάρχει και δυναμική δράση καθώς τα διάφορα μέρη αναπτύσσουν ορμή λόγω κίνησης και η παραμόρφωση αυξάνεται ραγδαία.
Ακριβώς επειδή το κουνημένο όπλο επιτρέπει την κίνηση των τμημάτων και την αυξανόμενη ορμή, θεωρείται επικίνδυνο για σκάσιμο. Είναι σοβαρή η συμβουλή να μην χρησιμοποιείται όπλο που κουνάει διότι αφενός εντείνεται το πρόβλημα και αφετέρου μπορεί να σκάσει απότομα, χωρίς προειδοποίηση.
ΟΛΑ ΤΑ ΚΟΥΝΗΜΑΤΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΔΙΑ
Υπάρχουν κουνήματα και κουνήματα.
Οι κάννες μπορούν να έχουν κίνηση δεξιά αριστερά. Μπορεί να έχουν κούνημα πάνω-κάτω. Μπορεί το κούνημα να είνα μπρος-πίσω. Υπάρχει και το σύνθετο κούνημα που συνδυάζει δύο ή όλα τα διάφορα κουνήματα που περιγράφονται παραπάνω.
Το είδος του κουνήματος δείχνει και το αίτιο που το προκάλεσε και δείχνει το είδος της επισκευής. Δεξιά-αριστερά είναι συνήθως αποτέλεσμα φθοράς από το άνοιξε κλείσε ενός ασυντήρητου όπλου.
Το πάνω κάτω, χωρίς άλλο κούνημα, είναι από φθορά ή συμπίεση στο σημείο που το κλειδί αγκιστρώνει στις κάννες.
Το μπρος-πίσω είναι από φθορά στο σημείο περιστροφής, δηλαδή στον πίρο και μπορεί να οφείλεται σε φθορά ή και σε συμπιεστική παραμόρφωση του γάντζου των καννών.
ΑΛΛΑΓΗ ΠΙΡΟΥ
Αν το κούνημα δείχνει φθορά στον πίρο τότε ο πίρος αλλάζει με ένα πίρο μεγαλύτερης διαμέτρου. Κάποτε είναι δυνατή η εξαγωγή του πίρου και η επανεγκατάσταση του από την ανάποδη, την άφθαρτη μεριά, και έτσι να φτιαχτεί το κούνημα. Ομως η πιο συχνή και σίγουρη επισκευή είναι ένας νέος πίρος.
Πάνω στο νέο, μεγαλύτερο πίρο εφαρμόζεται ο γάντζος των καννών άρα οι κάννες μετακινούνται προς τα πίσω και ανανεώνεται η εφαρμογή των καννών στην βάση.
Με την αλλαγή πίρου γίνεται και μια εκτίμηση όλων των υπόλοιπων εφαρμογών, και όπου χρειάζεται γίνεται μια επέμβαση με πολύ ψιλή λίμα για να τελειοποιηθούν οι επαφές.
Εδώ να σημειώσουμε μερικές λεπτομέρειες για τον πίρο. Σε μερικά αγγλικά όπλα ο πίρος είναι μασσίφ με τη βάση, δεν βγαίνει. Σε αυτή την περίπτωση το γέμισμα γίνεται πάνω στον γάντζο των καννών με κόλληση Αργκόν (ειδική κόλληση που θερμαίνει το μέταλλο τοπικά). Η κόλληση προσθέτειι μέταλλο στον γάντζο και μετά γίνεται λιμάρισμα και επανεφαρμογή του στον πίρο.
Σε μερικά αγγλικά όπλα ο πίρος είναι μασσίφ και δεν αλλάζει.
Ομως, υπάρχει ένα πρόβλημα στην κόλληση όταν οι κάννες είναι ντεμιμπλόκ. Οντας δύο στρώματα μετάλλου με ένα λεπτό στρώμα μπρουντζοκόλλησης στη μέση, οι κάννες ντεμιμπλόκ δεν δέχονται πρόσθεση μετάλλου με κόλληση, διότι ο μπρούντζος λιώνει σε πολύ χαμηλότερη θερμοκρασία από το ατσάλι. Στις κάννες ντεμιμπλόκ η πιο σωστή επισκευή είναι με ένα “μισοφέγγαρο” που κολλιέται με καλάι στο γάντζο.
Κάννες ντεμιμπλόκ πριν την κόλληση.
Κάννες ντεμιμπλόκ μετά την κόλληση, μεταξύ των δύο καννών υπάρχει ένα στρώμα μπρούντζου που δεν επιτρέπει την χρήση κόλλησης Αργκόν.
ΣΦΙΞΙΜΟ ΒΑΣΗΣ
Αν το κούνημα είναι δεξιά-αριστερά η επισκευή είναι πιο απλή αλλά και πιο βάρβαρη!
Η βάση προετοιμάζεται με “καρδιές”, κομμάτια σκληρό ατσάλι που εφαρμόζουν ακριβώς στις διάφορες εσοχές. Οι κάννες μπαίνουν στη βάση και το σύνολο σφίγγεται σε μια βαριά ατσάλινη μέγγενη με κατάλληλη προστασία των σιαγώνων για να μην σημαδευτεί τό όπλο.
Οταν σφίξει καλά στη μέγγενη το όπλο η μέγγενη δέχεται ένα γερό κτύπημα με μια βαριοπούλα. Το κτύπημα είναι αρκετό για να ξεπεράσει τα ελαστικά όρια της βάσης και να την σφίξει πάνω στις κάννες κατά μερικά κλάσματα του δεκάτου του χιλιοστού. Αυτό είναι αρκετό για να σφίξει το πλάγιο κούνημα.
Οταν ένα όπλο σφίγγει σε μέγγενη πρέπει να υπάρχουν “καρδιές” στις κοιλότητες για να μην αλλάξουν οι εσωτερικές διαστάσεις και προκληθεί πρόβλημα δυσλειτουργείας.
Η βίαιη αυτή επισκευή είναι κάτι που δεν πρέπει να δει ο πελάτης! Αν γίνει σωστά δεν αφήνει κανένα σημάδι στο όπλο και είναι απόλυτα αποδεκτή μέθοδος επισκευής που χρησιμοποιούν οι Αγγλοι και άλλοι κατασκευαστές όπλων ύψιστης ποιότητας. Το σημαντικό μέρος της διαδικασίας είναι να γίνει με τις κάννες μέσα στο όπλο και με τις “καρδιές” για να μην υπάρξει παραμόρφωση στα κοίλα σημεία της βάσης.
ΚΟΥΝΗΜΑ ΣΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ
Το πάνω κάτω παίξιμο είναι σίγουρο σημάδι ότι τα κλειδιά θέλουν γέμισμα. Η διαδικασία έχει πολλές επιλογές.
Η μια μέθοδος για όπλο που έχει ελάχιστο κόυνημα είναι με την σφυρηλάτηση του πίσω κλειδιού των καννών. Με διαδοχικά κτυπήμτα του σφυριού στην επιφάνεια τη κλειδιού το μέταλλο πιέζεται προς την εγκοπή του κλειδιού.
Η ιδιότητα του ατσαλικού να μετακινείται με κτυπήματα, αυτό που φταίει για το κούνημα, τώρα χρησιμεύει για την επισκευή. Με λίγα και ακριβή κτυπήματα είναι δυνατό να σφίξει το κλείδωμα του δίκαννου.
Σφυρηλάτηση του πίσω κλειδιού των καννών για να μετακινηθεί μέταλλο προς την εγκοπή.
Μετά το σφυρηλάτημα το κλείδί σφυρηλατείται στα πλάγια, για να επανέλθει το πλάτος του εκεί που πρέπει και λειαίνεται για να έχει τα σημάδια που αφήνει η φυσιολογική χρήση, να μην φαίνεται η επέμβαση.
Μετά την σφυρηλάτηση το κλειδί λειαίνεται για να έχει τα ίδια σημάδια που προκαλεί η κανονική χρήση.
Αν το όπλο έχει ήδη επισκευαστεί με την παραπάνω μέθοδο αλλά κουνάει ξανά, τότε χρειάζεται γέμισμα του κλειδιού. Το συρτάρι βγαίνει από το όπλο και γεμίζεται στην κάτω μεριά, εκεί που κάνει επαφή με την εσοχή των καννών. Το γέμισμα μπορεί να γίνει με κόλληση Αργκόν ή με την επικόλληση ενός νέου κομματιού ατσαλιού.
ΟΙ ΚΑΛΥΤΕΡΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
Είναι γνωστό ότι οι αρχές Δοκιμής, δηλαδή οι εθνικές Τράπεζες Δοκιμών, καθώς και η Διεθνής Ενωση Δοκιμών, η CIP, συνιστούν αποφυγή χρήσης ηλεκτροκόλλησης και άλλων δραστικών κολλήσεων σε κάννες και βάσεις όπλων.
Είναι λοιπόν προφανές ότι όποια μέθοδος αποφεύγει την κόλληση σε ψηλές θερμοκρασίες είναι προτιμητέα.
Ακόμη καλύτερη λύση είναι ο πρόβλεψη στην σχεδίαση του όπλου ώστε να είναι δυνατή η μελλοντική επισκευή χωρίς να χρειάζονται δραστικές επεμβάσεις. Τα σκήπτρα σε αυτή την κατηγορία κατέχουν τα σουπερποζέ Beretta όπως τα SO, DT, και τα 682 που έχουν βιδωτούς ώμους και ανταλλάξιμους πίρους.
Αυτά τα κομμάτια άλλαξε το εργοστάσιο Beretta σε ένα SO3 που πήγε εκεί για επισκευή. Στο πάνω μέρος διακρίνονται οι δύο πίροι των καννών.
Το ίδιο SO3. Προσέξτε τους βιδωτούς ώμους στις κάννες που αλλάζουν αν ποτέ κουνήσουν οι κάννες.
Να μην ξεχνάμε το γερμανικό Blaser και το γαλλικό Verney Carron S9 που έχουν ανταλλάξιμούς πίρους και σκαλί επαφής βάσης και καννών. Στην ίδια κατηγορία ανήκει και το ταπεινό ρωσσικό ΤΟΖ 34 με τον βιδωτό καθρέφτη.
Σουπερποζέ Blaser με την εναλλασσόμενη σφήνα που αλλάζει αν ποτέ κουνήσουν οι κάννες.
Στα πλαγιόκαννα την δυνατότητα ανακαίνισης επαφών και ρύθμισης κλειδιών παρέχει το Winchester μοντέλο 21. Ο πίρος του μοντέλου 21 έχει ένα χιτώνιο που αλλάζει με παχύτερο αν υπάρξει παίξιμο. Το μοντέλο 21 έχει και ρύθμιση του βάθους της αγκίστρωσης του κλειδιού στην εγκοπή των καννών.
Το επίσης αμερικανικό Parker έχει ένθετα στις κάννες που αλλάζουν και επαναφέρουν την επαφή κλειδιού και καννών.
Ανταλλακική σφήνα από το πίσω κλειδί δίκαννου Parker. Ο σχεδιαστής μερίμνησε για την μελλοντική επισκευή των κλειδιών.
Σήμερα τα περισσότερα σουπερποζέ έχουν ανταλλάξιμους πίρους και κλειδιά. Αυτά που πάσχουν από πρόβλεψη για επισκευές είναι τα παλιά δίκαννα βασισμένα σε αγγλικά πρότυπα, αλλά αυτά όπως είδαμε επισκευάζονται με τον κατάλληλο τρόπο.
Είναι επίσης φανερό ότι ο σχεδιαστής του όπλου μπορεί να προβλέψει την χρήση και να μεριμνήσει ώστε τα σημεία επαφής είναι από κατάλληλο υλικό και σε γενναίες διαστάσεις. Η πείρα δείχνει ότι όσο λιγότερες επαφές και όσο πιο μεγάλες τόσο το καλύτερο. Αυτό ίσως να εξηγεί γιατί δίκαννα όπως το Robust, Winchester 21, Perazzi, Browning τείνουν να κουνάνε λιγότερο από άλλα με πολλαπλά κλειδιά.
Σε μελλοντικό άρθρο θα δούμε μερικούς ακόμη τρόπους επισκευής που ανέπτυξαν ευφυείς οπλουργοί.