Φωτογραφία από τον δορυφόρο της Google Earth. Κάτω αριστερά είναι η αναπτυξιακή δραστηριότητα με κόψιμο δρόμων και οικοπέδων. Τι κίνητρα έχουν οι γύρω ιδιοκτήτες να μην αλλοιώσουν τον χώρο τους;
Συνάντησα τον παλιό μου συμμαθητή τυχαία το 1980 στο Παραλίμνι. Ηταν ακόμη φρέσκιες οι πληγές από την εισβολή και το Παραλίμνι ήταν το καταφύγιο πολλών προσφύγων από την Αμμόχωστο.
Με ξενάγησε στο ξενοδοχείο που έφτιαχνε. “Βλέπεις τι μαγευτική τοποθεσία έχω! Το ξενοδοχείο είναι πνιγμένο στο πράσινο” μου είπε με υπερηφάνεια.
Οντως, το ξενοδοχείο ήταν περιτριγυρισμένο από περιβόλια. Η διαμονή εκεί ήταν μια ιδιαίτερη εμπειρία, ειδικά τον Μάιο όταν άνθιζαν οι λεμονιές. Αλλά τα πράγματα δεν έμειναν στάσιμα. Η παρουσία του ξενοδοχείου ήταν το έναυσμα για τους κατόχους των γύρω περιβολιών να συμμετάσχουν και αυτοί στην “ανάπτυξη”.
Στη μια μεριά έγινε μια ταβέρνα. Στην άλλη ο ιδιοκτήτης κρέμασε δέκα γλόμπους, έμπηξε και ένα στερεοφωνικό και έφτιαξε νταμπαντουμπάδικο. Και βέβαια ο κάθε ένας έπρεπε να έχει και “ιδιόκτητο πάρκινγκ” και το πράσινο που έπνιγε το ξενοδοχείο εξαφανίστηκε και μαζί του εξαφανίστηκε και η μισή αξία του ξενοδοχείου που δεν ήταν πια προνομιούχο αλλά ένα κοινό ξενοδοχείο χωρίς κάτι το ιδιαίτερο.
Θα ήταν καλύτερα να μείνει το πράσινο, αλλά ποιος θα πλήρωνε τους περιβολάρηδες για να μην ξεριζώσουν τις λεμονιές και να τις “αναπτύξουν”; Ενα σοβαρό κίνητρο πριν το 2004 που μπήκε η Κύπρος στην Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν το αμπελοπούλι. Ενας περιβολάρης έβγαζε πολλά Ευρώ από ένα αμπελοπούλι. Οταν απαγορεύτηκε η παγίδευση και εκμετάλλευση των αμπελοπουλιών η διατήρηση δέντρων έπαψε να είναι επικερδής. Αντιθέτως, εγινε ζημιογώνα δραστηριότητα λόγω του ψηλού κόστους του νερού.
Πρόκειται για κατάσταση που δεν είναι μοναδική στην Κύπρο. Το ίδιο σκηνικό το βλέπουμε στην Ελλάδα, και σε άλλες μεσογειακές χώρες. Η Γαλλία ίσως να είναι μια εξαίρεση. Το πρόβλημα είναι ότι πουθενά δεν υπάρχει σοβαρό οικονομικό κίνητρο για την διατήρηση του καλλιεργημένου ιδιόκτητου περιβάλλοντος. Το αποτέλεσμα είναι ότι κάθε σημαντική τουριστική ή οικιστική επένδυση δρα σαν έναυσμα για μια επιτάχυνση της υποβάθμισης. Ολοι θέλουν ένα κομμάτι από την πίττα και ο μόνος τρόπος να το καταφέρουν είναι με την καταστροφή του περιβάλλοντος που κατέχουν.
Αν ο φίλος μου ήθελε να έχει ένα ξενοδοχείο “πνιγμένο στο πράσινο”, θα έπρεπε να διοχετεύσει στους καλλιεργητές των γύρω περιβολιών χρήμα, μετρητό και ζεστό, για να μην αλλάξουν τις χρήσεις γης.
Μύκονος, η χήνα με τα χρυσά αυγά. Γύρω από το αεροδρόμιο η δόμηση είναι διάχυτη, και ο ρυθμός της επιταχύνεται. Χωρίς κίνητρα ο κάθε ιδιοκτήτης διεκδικεί ένα κομμάτι από την πίττα του τουρισμού, ενώ κάθε νέο κτίσμα μειώνει την τουριστική αξία του νησιού.
Στα αγγλοσαξωνικά κράτη βρήκαν τρόπο να το πετύχουν αυτό μέσα από τα δημοτικά τέλη. Το ξενοδοχείο εκεί θα πλήρωνε πολλαπλάσια δημοτικά τέλη από τα γύρω περιβόλια. Ομως αυτή η επιλογή είναι μια αρνητική χρήση της φορολογίας που “τιμωρεί” τον επενδυτή ενώ δεν προσφέρει αμοιβή στον διατηρητή της φύσης, απλά δεν τον χαρατσώνει. Κάτι παρόμοιο θέσπισε στην Ελλάδα η νομολογία του Ε τμήματος του ΣτΕ με τις στείρες απαγορεύσεις βασιζόμενη στην αρχή ότι το περιβάλλον είναι σημαντικότερη αξία από την απόλαυση της ιδιοκτησίας. Ομως το ΣτΕ προσπάθησε να το κάνει χωρίς καμία αποζημίωση για τον κάτοχο γης με τα γνωστά αποτελέσματα.
Η άμεση αμοιβή είναι, πιστεύω, καλύτερο κίνητρο για να μην μετατραπεί η κάθε γωνιά της χώρας σε τσιμέντο. Αν βρεθεί μια τέτοια φόρμουλα τότε η απλή κατοχή άκτιστης γης θα είναι από μόνη της μια επικερδής επένδυση που μπορεί να αυξάνει τα κέρδη της με την επιπλέον φροντίδα της γης με επιχορηγούμενα αντιδιαβρωτικά, αντιπυρικά και άλλα παρόμοια έργα. Δηλαδή όσο πιο πολύ φροντίζει το φυσικό περιβάλλον ο κάτοχος του, τόσο πιο πολλα θα βγάζει. Ομως σε καμια περίπτωση δεν θα πρέπει να πέσουμε στην παλιά φάμπρικα της αγρανάπαυσης, όταν τα δισεκατομμύρια των επιδοτήσεων για περιβαλλοντική προστασία πήγαν σε επιτήδειους ημέτερους. Και βέβαια δεν συζητάμε καν την επανάληψη του “Ταμείου Θήρας” που παίρνει και δεν δίνει!
Ενα σύστημα άμεσης αμοιβής των ιδιοκτητών γης που περιβάλλει ένα επενδυτικό έργο θα δώσει μια νέα ώθηση στην υπόθεση “προστασία του περιβάλλοντος” ενώ θα αυξάνει την αξία του έργου. Και εδώ έρχεται το κυνήγι να προσφέρει πόρους για την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος με την άμεση μετάγγιση χρήματος στους αγρότες που επιλέγουν την “φυσική ανάπτυξη” αντί για την συμβατική τσιμεντοποίηση. Αν η σύγχρονη αντίληψη είναι ότι ο ρυπαίνων πληρώνει τότε θα πρέπει να πληρώνει και απολαμβάνων την μη ρύπανση και τα πράγματα θα περάσουν σε μια νέα φάση.