Ugartechea ολόκληρη φωτιά με ελατήριο σπιράλ.
Το ελικοειδές ελατήριο είναι απλό κατασκεύασμα. Είναι ουσιαστικά ένα σύρμα, τυλιγμένο πάνω σε ένα αρσενικό καλούπι ώστε να πάρει την ελικοειδή μορφή και μετά περνά από την κατάλληλη θερμική επεξεργασία για να γίνει ελατήριο, δηλαδή να συμπιέζεται και να επανέρχεται. Η απλότητα αυτή μας ξεγελά και υποθέτουμε ότι το ελικοειδές ελατήριο ήταν γνωστό από αρχαίους χρόνους. Δεν ήταν!
Τυχαία έπεσα πάνω σε σελίδα αμερικανικής εταιρείας κατασκευής ελατηρίων όπου δίνουν γενικές πληροφορίες για τα ελατήρια διαφόρων σχημάτων. Τα πρώτα ελατήρια ήταν λάμες, και μετά ακολούθησαν τα ελατήρια σε σχήμα V, ή μασιά όπως κάποτε τα ονομάζουμε. Αυτά τα πρώτα ελατήρια ήταν γνωστά από τον 14 αιώνα. Το ελικοειδές ελατήριο ήλθε πολύ μετά, η πρώτη επίσημη καταγραφή αναφέρεται το 1763 ως εφεύρεση του Αγγλου Thomas Tradewell. Η εφεύρεση ήταν κυρίως θεωρητική καθώς δεν υπήρχαν ατσάλια σε μορφή σύρματος από τα οποία μπορούσε να σχηματιστεί ελατήριο ελικοειδές. Το πρώτο λειτουργικό ελικοειδές ελατήριο κατασκευάστηκε το 1857 στην Αγγλία και ήταν μέρος μηχανισμού καρέκλας γραφείου.
Με λίγη σκέψη είναι κατανοητή η καθυστέρηση στην εξέλιξη του ελικοειδούς ελατηρίου. Χρειάζεται ατσάλινο σύρμα για να γίνει. Το ατσάλι κρατά την θερμική επεξεργασία που δημιουργεί το ελατήριο με την ικανότητα στρέψης και επαναφοράς. Πριν τα μέσα του 19ου αιώνα δεν υπήρχαν ατσάλια σε μορφή σύρματος. Τα ατσάλια που υπήρχαν ήταν επίπεδα φύλλα ή ράβδοι που επέτρεπαν την σφυρηλάτηση σε μορφή λάμας ή V. Ηταν φυσικό λοιπόν οι οπλουργοί να προτιμούν τα ελατήρια V που μπορούσαν να σχηματίσουν και να σκληρύνουν στα εργαστήρια τους. Η επιλογή το ελατηρίου V συνέχισε μέχρι τις μέρες μας, ειδικά στα αγγλικά όπλα.
Φωτιά δίκαννου Westley Richards με τρία ελατήρια V που απαιτούν πολλή δουλειά για να κατασκευαστούν.
Πρώιμη αγγλική απόπειρα χρήσης ελατηρίου σπιράλ σε δίκαννο μέτριας ποιότητας. Συγκρίνετε την ΄ποιότητα του ελατηρίου με αυτό του Ugartechea! Photo D. Hadoake.
Οι Αγγλοι κατασκευαστές δεν εξέλιξαν το ελικοειδές ελατήριο. Οσοι το επέλεξαν το ενσωμάτωσαν σε σχετικά φτηνά όπλα, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες του Thomas Woodward και του BSA Single XII. Σε αντίθεση οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές κατάλαβαν τα προτερήματα του ελικοειδούς και το υιοθέτησαν σε εκλεπτυσμένη μορφή στα όπλα τους. Μέχρι και σε όπλα με ολόκληρες φωτιές, ισπανικά, ιταλικά και άλλα μη βρετανικά βρίσκουμε ελατήρια σπιράλ.
Μπαμπάτσικο ελατήριο σπιράλ σε αγγλικό μονόκαννο BSA SIngle XII!
Τα προτερήματα του ελικοειδούς ελατηρίου είναι γνωστά, τα έχουμε αναφέρει πολλές φορές. Θα τα συνοψίσουμε λέγοντας ότι είναι πιο ανθεκτικά, πιο φτηνά, πιο προβλέψιμα στην φόρτιση που προσφέρουν και κατασκευάζονται γρήγορα. Ο ελατηριάς στη Νέα Ιωνία, ο μάστρο Γιώργος μου κατασκεύασε καμιά δεκαριά ελατήρια σπιράλ, σε προδιαγραφές που του έδωσα και ήταν ασυνήθιστες, μέσα σε λίγα λεπτά. Σε σύγκριση δείτε τι λέει ένα Αγγλος συνάδελφος για την κατασκευή ενός μόνο ελατηρίου V ενός δίκαννου Stephen Grant:
“Το κύριο θέμα ήταν ένα σπασμένο ελατήριο της σφύρας. Αυτό απαίτησε αρκετή προσπάθεια. Δεν υπάρχουν πολλοί που μπορούν να κατασκευάσουν ένα ελατήριο φωτιάς για Stephen Grant, τουλάχιστον να το κάνουν σωστά. Αναγκάστηκα να πιέσω, να υπενθυμίσω τις χάρες που είχαν κάνει και να απαιτήσω αντάλλαγμα. Το αποτέλεσμα ήταν ένα εξαιρετικό ελατήριο, που είχε την ίδια δύναμη με το ελατήριο της απέναντι φωτιάς και ήταν άρτια εφαρμοσμένο. Φίλοι με ρώτησαν αν μπορούσα να μεσολαβήσω με τον μάστορα για να τους φτιάξει ελατήρια. Η απάντηση είναι “ούτε να το σκέφτεστε””.
Αν ήταν σπιράλ το ελατήριο του συναδέλφου θα φτιαχνόταν σε λίγα λεπτά και δεν θα υποχρεωνόταν σε κανένα, ούτε θα δυσαρεστούσε τους φίλους που του ζήτησαν μια χάρη.