ΤΟ ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΟ ΚΑΠΕΛΟ ΤΩΝ ΙΣΧΥΡΩΝ

Η φωτογραφία εισαγωγής στο άρθρο είναι από τεχνίτες της διάσημης οπλοκατασκευαστικής εταιρείας Purdey, από τα τέλη του 19ου αιώνα. Σε άλλο σημείο υπάρχει φωτογραφία του κωμικού Charlie Chaplin, του γνωστού Σαρλό.

Στις δύο φωτογραφίες υπάρχει κάτι κοινό. Ο κωμικός Charlie Chaplin και οι περισσότεροι τεχνίτες της διάσημης Purdey φορούν το ίδιο σχήμα καπέλου, το γνωστό αγγλικό Bowler hat. Σε μια εποχή στην οποία το καπέλο ήταν αναπόσπαστο μέρος της ενδυμασίας, και καθώς η ενδυμασία είχε και έχει έναν κοινωνικό συμβολισμό, το ερώτημα είναι το μήνυμα που στέλνει ο κωμικός και το μήνυμα που στέλνουν οι πρωτοκλασάτοι τεχνίτες φορώντας καπέλα Bowler.

Ο Σαρλό με το στενό Bowler.

Η ιστορία αρχίζει το 1854 όταν ένα εύπορος κτηματίας, από τη νέα τάξη των πλουσίων που ανέδειξε η βιομηχανική επανάσταση στην Βικτωριανή εποχή, μπήκε στο διάσημο πιλοποιείο Lock & Co στην οδό Saint James του Λονδίνου. Η οδός είναι στην γειτονιά των άριστων τεχνιτών που προμήθευαν (και προμηθεύουν) τους εύπορους τζέντλεμεν. Από χειροποίητες γραβάτες μέχρι χειροποίητα δίκαννα, όλα είναι στην ίδια γειτονιά του Mayfair.

Ο πελάτης λεγόταν Coke, που προφέρεται Cook, διότι αυτές είναι οι ιδιοτροπίες της αγγλικής γλώσσας, δεν θα τις λύσουμε εδώ. Η επιθυμία του κάπως παράξενη. Είχε την ιδέα για ένα νέο τύπου καπέλου για τους θηραματοπόνους θηροφύλακες, τους Game Keepers, του αγροκτήματος του που βρισκόταν σε μια από τις καλύτερες κυνηγετικά περιοχές της Αγγλίας, το Νόρφολκ. Το καπέλο δεν θα είχε τις γωνιές του ημίψηλου που συνηθιζόταν τότε. Θα ήταν κυρτό ώστε να γλυστρά σε κτυπήματα με κλαδιά. Θα είχε σκληρό κέλυφος για προστασία σε περίπτωση συμπλοκής με λαθροθήρες. Θα είχε γείσο για προστασία από το βροχή και τον ήλιο. Οι Locks πήραν την ιδέα και έφτιαξαν ένα καπέλο που έγινε παγκόσμια διάσημο, σήμα κατατεθέν του πλούσιου αστού.

Πελάτης σε υποδηματοποιείο, μετριέται για καινούργια χειροποίητα παπούτσια ενώ φορά το Bowler του.

Πως από καπέλο θηροφύλακα του 19ου αιώνα έγινε το καπέλο Bowler  συμβολο δύναμης, πλούτου και εξουσίας;

Η απάντηση βρίσκεται στη θέση των θηροφυλάκων στην ιεραρχία ενός αγροκτήματος. Ως εξειδικευμένο προσωπικό οι θηροφύλακες ήταν πάνω από τους υπόλοιπους εργάτες οι οποίοι φορούσαν απλές τραγιάσκες. Το καπέλο Bowler τόνιζε αυτή την πρωτοκαθεδρία στην ιεραρχία και απέκτησε την αίγλη του καπέλου των τεχνιτών. Η χρήση του διαδόθηκε στους τεχνίτες άλλων κλάδων όπως μηχανικούς σιδηροδρόμων, μηχανουργούς και βέβαια οπλουργούς.

Η φωτογραφία των τεχνιτών της Purdey δείχνει την επίδειξη, μέσω της ενδυμασίας, της ανωτερότητας που ένιωθαν οι άριστοι τεχνίτες, οι μαέστροι της οπλοκατασκευής. Φορούν καπέλα Bowler, κοστούμια με γιλέκο, μερικοί φέρουν ρολόι τσέπης με αλυσίδα και άλλοι κρατούν λεπτό μπαστούνι που ήταν και αυτό σύμβολο του εύπορου τζέντλεμαν. Οσοι αρέσκονται να φαντασιώνονται αυτούς τους τεχνίτες ως βασανισμένους και φτωχούς προλετάριους ας μελετήσουν την φωτογραφία προσεκτικά.

Φωτογραφία του 1854, της χρονιάς που ο Coke ανέθσε στους Lock’s την κατασκευή του καπέλου Bowler. Εδώ ο θηροφύλακας του κτήματος Toddington Manor,  Bedfordshire, o Norman Snoxell  (αριστερά) έχει συλλάβει έναν λαθροθήρα.  Προφανώς το Bowler δεν είχε φτάσει την κομητεία του Bedforshire και ο θηροφύλακας φορά ακόμα τα παλιό ημίψηλο. Παρόμοια καπέλο αλλά σε θλιβερή κατάστση φορά και ο λαθροθήρας.

Από τους τεχνίτες το καπέλο Bowler πέρασε στους εύπορους αστούς και έγινε σύμβολο πλούτου και εξουσίας. Είναι μέχρι σήμερα το καπέλο του μεγαλοτραπεζίτη, των δικαστών ανωτάτων δικαστηρίων, στρατηγών όταν φορούν πολιτικά και γενικά των ισχυρών. Αυτή την τάξη διακωμωδεί ο Τσάπλιν όταν επιλέγει το Bowler συν τα λοιπά στοιχεία της ενδυμασίας αλλά όλα με μια εσκεμμένη δόση υπερβολής. Το καπέλο είναι μικρό, τα παντελόνια τεράστια, το σακάκι κακοβαλμένο, με αποτέλεσμα η ενδυμασία του ισχυρού να μοιάζει με στολή παλιάτσου. Αυτά βέβαια για να γίνουν κατανοητά ο θεατής πρέπει να ξέρει την αγγλική παράδοση και κουλτούρα στην οποία έχει συμβολική θέση το καπέλο Bowler. Αναρωτιέται κανείς πόσοι από το μη βρετανικό κοινό κατάλαβαν την ειρωνεία του Τσάπλιν.