Μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις είναι “ποιο είναι το καλύτερο” ανάμεσα σε μια ομάδα παρόμοιων προϊόντων.
Και όταν αυτή η ερώτηση αφορά όπλα, και οι ερωτώντες είναι παλιοί αναγνώστες, αρχίζω να θυμώνω με τον εαυτό μου. Διότι όσοι διαβάζουν τα γραφόμενα έχουν πάρει από πολύ παλιά τα μέσα κρίσης ώστε να κρίνουν ανεξάρτητα. Αν λοιπόν συνεχίζουν να ρωτούν και δεν θυμούνται τι διάβασαν αυτό σημαίνει ότι δεν έκανα σωστά τη δουλειά μου.
Πάμε λοιπόν για μια ανακεφαλαίωση στα μηχανικά αντικείμενα δεν μπορεί παρά να είναι μια αναφορά στην τεράστια και πολύμορφη αξία της απλότητας.
Το θέμα της απλότητας είναι βασικό στην μηχανολογία, και τα όπλα είναι μηχανικά αντικείμενα, άρα η απλότητα τα αφορά άμεσα.
Η αρχή της απλότητας στη μηχανολογία μας λέει ότι η απλότητα στη σχεδίαση προσφέρει:
Μειωμένο κόστος κατασκευής, αυξημένη αξιοπιστία, ευκολία κατασκευής. Το απλό είναι συνήθως και εύχρηστο, αυτό δεν χρειάζεται ανάλυση.
Οι τρόποι που οι σχεδιαστές μηχανικών αντικειμένων πετυχαίνουν την απλότητα είναι μέσα από την μείωση τμημάτων ενός μηχανισμού και την απλούστευση του σχήματος αυτών των τμημάτων. Επίσης η συμμετρία τμημάτων, για παράδειγμα όμοιου σχήματος σφύρες που μπορούν να εφαρμοστούν στην αριστερή και στην δεξιά μεριά του δίκαννου χωρίς ειδική σχεδίαση. Επιπλέον η απλότητα επιβάλλει την αποφυγή άχρηστων ή αχρείαστα περίπλοκων επιλογών όπως πχ βίδα αντί απλού πίρου σε κάποιο σημείο.
Η φιλοσοφία της απλότητας διδάσκεται στην μηχανολογία σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Η απλότητα θεωρείται επιθυμητό χαρακτηριστικό μιας καλής κατασκευής και ένδειξη εξελιγμένης αντίληψης και επάρκειας. Οπως είπε και ένας καθηγητής:
“Ο οιοσδήποτε εξυπνάκιας μπορεί να κάνει τα πράγματα περίπλοκα, χρειάζεται μια δόση ευφυίας και πολύ θάρρος για να πάρει κανείς τον αντίθετο δρόμο, αυτόν της απλότητας”.
Τυχαίνει και η μηχανική απλότητα να έχει άμεση σχέση και με την αισθητική ενός αντικειμένου.
Ο συγγραφέας του Μικρού Πρίγκηπα και πρωτοπόρος της αεροναυπηγικής, ο Εξυπερύ το έθεσε γλαφυρά όταν είχε πει ότι η σχεδίαση ολοκληρώνεται όταν δεν μένει τίποτε να αφαιρέσεις. Κάτι που αντηχεί και η θεμελιώτρια του στυλ, η Κοκό Σανέλ όταν είπε ότι η κομψότητα είναι θέμα αφαίρεσης και όχι συσσώρευσης.
Και φτάνουμε στα όπλα και σε μια ερώτηση που τέθηκε πρόσφατα από αναγνώστες (πληθυντικός αριθμός) για το θέμα του πιο καλού σουπορποζέ ανάμεσα στα παραδοσιακά ονόματα του χώρου αυτού, και αναφέρθηκαν οι γνωστοί “ύποπτοι” Boss, Fabbri, Bossis, Beretta SO, Browning B25 και άλλα.
Αν τα κριτήρια είναι τα παραπάνω, δηλαδή η απλότητα, η μηχανική αρτιότητα και η αισθητική λιτότητα ο νικητής, με μεγάλη απόσταση από τους άλλους, είναι το Β25. Θα κάνουμε ένα διάλειμμα για να συνέλθουν οι αγγλόπληκτοι.
Εχει λιγότερα μέρη από τα άλλα. Εχει βασή από ένα ενιαίο κομμάτι χάλυβα, έχει πίρους αντί βίδες στα περισσότερα σημεία στήριξης και περιστροφής μερών (σφύρες, οπλιστήρας, σκανδάλες και άλλα), έχει κοντάκι με μια τζαβέτα και όχι πολλαπλές βίδες στη λαβή και στον υποφυλακτήρα.
Η συντήρηση του είναι θέμα αφαίρεσης του κοντακιού, καθαρισμού με βενζίνη και ενός ψεκασμού λιπαντικού. Τα άλλα θέλουν ένα μεροκάματο για την αποσυναρμολόγηση.
Η απλή σχεδίαση και η ενιαία βάση απλουστεύουν τις επισκευές. Ακόμα και ένας άπειρος οπλουργός βλέποντας τον μηχανισμό του Β25 μπορεί να καταλάβει πως δουλεύει και που οφείλεται μια βλάβη.
Και επειδή τα τεχνικά δεν πείθουν, ή μάλλον μερικοί δεν θέλουν να πεισθούν ότι ένα όπλο που κατασκευάστηκε σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα μπορεί να συγκριθεί με ένα που βγήκε σε μερικές εκατοντάδες και σε πολλαπλάσια τιμή, αρχίζουν τα περί τιμών σε δημοπρασίες και τα γνωστά.
Η αξία σε δημοπρασίες αφορά την σπανιότητα ως κριτήριο αγοράς. Πάρτε παράδειγμα τις γυναικείες τσάντες. Παραδόξως κανείς δεν αναφέρει τον Φρόιντ όταν γίνεται λόγος για γυναικείες τσάντες και τον Φροϋδιακό συμβολισμό τους που ίσως να είναι και ο λόγος που κάποιες τσάντες πωλούνται για δεκάδες χιλιάδες Ευρώ. Οι καινούργιες βγαίνουν σε λίγα αντίτυπα και κάποτε έχουν τεχνητές δυσκολίες στην απόκτηση. Η πελάτισσα δεν αρκεί να έχει τα λεφτά, πρέπει να δημιουργήσει σχέση με το σημείο πώλησης, να περιμένει μήνες ή χρόνια για την παράδοση και άλλα που λαϊκά θα τα αποκαλούσαμε καψόνια (βλέπε τακτική της εταιρίας Ερμές). Οι μεταχειρισμένες τσάντες που είναι ετοιμοπαράδοτες φέρνουν και πριμ από ανυπόμονες πελάτισσες και αυτό φαίνεται με μια απλή ματιά στις ιστοσελίδες δημοπρασιών.
Στο βίντεο η τσάντα Birkin που πωλείται για δεκάδες χιλιάδες Ευρώ. Θυμίζει την ρήση του Φρόιντ για τον συμβολισμό κοίλων αντικειμένων που οι άνθρωποι βλέπουν σε όνειρα.
Η τιμή λοιπόν δεν είναι κριτήριο σχεδιαστικής επάρκειας ή χρηστικής ποιότητας. Μπορεί να είναι κριτήριο κατασκευαστικής ποιότητας, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα. Τα ύψη τιμών μάλλον είναι αντανάκλαση της σπανιότητας και αυτό διακρίνεται εύκολα. Το Boss που βγήκε σε λιγότερα από 500 αντίτυπα φέρνει τις πιο ψηλές τιμές. Ακολουθεί το Fabbri και μετά τα SO της Beretta που βγήκαν σε χιλιάδες αντίτυπα. Το Β25 είχε παραγωγή πάνω από 250 000 όπλα και συνεχίζει να κατασκευάζεται μέχρι τώρα. Στην Αμερική οι τιμές ενός Β25 που δεν είναι σε εργοστασιακή κατάσταση είναι συχνά κάτω από 2000 δολλάρια. Οι Αμερικανοί έχουν μια μανία με την εργοστασιακή κατάσταση που θεωρούν βασικό στοιχείο της συλλεκτικότητας. Ακόμα και μια απλή αλλαγή πέλματος βγάζει το όπλο από την εργοστασιακή του μορφή και μειώνει την αξία του. Τόσο το καλύτερο για τον αγοραστή που ξέρει να εφαρμόζει την αρχή που οι Αμερικανοί επικαλούνται μονότονα: “αγόρασε το όπλο και όχι το όνομα”.
Ναι, λένε μερικοί, αλλά το Β25 δεν έχει την παράδοση που κουβαλά ένα ποζέ με ολόκληρες φωτιές, ένα όπλο προϊόν της χρυσής εποχής της οπλοκατασκευής. Σύμφωνοι για την απουσία ολόκληρων φωτιών. Αυτό για μερικούς είναι τεχνικό αλλά και αισθητικό πλεονέκτημα. Για αυτούς που δεν είναι κολλημένοι στις ολόκληρες φωτιές το Β25 έχει κάτι παραπάνω: την στυλιστική αντανάκλαση της Αρτ Ντεκό και είναι πιο αντιπροσωπευτικό στυλιστικά της εποχής που πρωτοβγήκε το Β25, της περιόδου 1910-1939 από ότι ένα όπλο με ολόκληρες φωτιές που βγήκε μεταπολεμικά και που βασίζεται σε πρότυπα του 1890. Μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι ένα Β25 Lightning, με την ελαφρυμένη και κυρτή βάση κουβαλά περισσότερη «ιστορία της τέχνης» από ένα ακόμα τυφλό αντίγραφο της αγγλικής τακτικής του 1890.
Το βίντεο δείχνει τον διάκοσμο του κτιρίου Chrysler στη Νέα Υόρκη. Το κτίριο θεωρείται εμβληματικό σε ότι αφορά την Αρτ Ντεκό διακόσμηση. Συγκρίνετε με τα μοτίβα του όπλου στο πρώτο βίντεο.
Προσωπικά, ένα «ελάττωμα» που βρίσκω στο Β25 και τους Ιαπωνικούς κλώνους είναι η επιμονή στην κάλυψη με σκάλισμα που βγαίνει από την εποχή της Αρτ Νουβό, δηλαδή τα τέλη του 19ου αιώνα. Όταν ο χαράκτης αφήσει το σχήμα της βάσης να τον εμπνεύσει για το σκάλισμα και δεν κάνει μια ακόμα κάλυψη με γιρλάντες και μπουκέτα, τότε φαίνεται η Αρτ Ντεκό γενεαλογία του Browning. Για αυτό το λόγο οι πουρίστες φίλοι του Browning συχνά δείχνουν το απλό Α1 με ελάχιστο σκαλισμα ως την πιο γνήσια μορφή του όπλου αυτού.
Το αρχικό βίντεο δείχνει μια τέτοια «επαναστατική» προσέγγιση στην διακόσμηση του Β25. Οσοι συνηθίσαμε τα μοτίβα της Αρτ Νουβό στο σκάλισμα ίσως κρίνουμε ότι έχει μια δόση υπερβολής. Ωστόσο το όπλο έχει και μια φρεσκάδα που αφήνει τη σκέψη να ταξιδέψει πέρα από γιρλάντες και άνθη.