Winchester Model 21 προσέξετε πως η εγκάρσια βίδα που συνδέει την ουρά με την πλάκα της σκανδάλης, περνά μέσα από αποστατήρα (με ασημί χρώμα) ώστε να διατηρείται αναλλοίωτη η απόσταση μεταξύ ουράς και πλάκας όσο και αν σφιχτεί η βίδα.
Κωμοδρόμος στην κυπριακή διάλεκτο είναι ο παραδοσιακός σιδεράς. Η λέξη “κωμοδρομίσιμο” χαρακτηρίζει την έλλειψη ακρίβειας του χειροποίητου σε αντιδιαστολή με την κατασκευή ακριβείας που πρόσφερε ένα μηχανουργείο.
Αυτή η λέξη ταιριάζει με την επιλογή κατασκευής όπλων με εγκάρσιες βίδες στη λαβή. Δεν είναι σκληρός χαρακτηρισμός ούτε αρνητικός. Αποδίδει την ουσία της κατασκευής που μπορεί να γίνει μόνο στο χέρι, και πιο σημαντικό, μπορεί και πρέπει να ελέγχεται και να ρυθμίζεται με το χέρι.
Το γιατί είναι προφανές όταν δούμε ότι σε ένα όπλο με εγκάρσιες βίδες στη λαβή ο μηχανισμός δρασκελίζει δύο ανόμοια υλικά: αδιάσταλτο ατσάλι και ευμετάβλητο ξύλο. Το κρίσιμο σημείο με το οποίο ο μηχανισμός δρασκελίζει αυτά τα δύο ανόμοια υλικά είναι η πλάκα της σκανδάλης όπου εδράζουν οι σκανδάλες καθώς και το σύστημα ασφάλειας του όπλου.
Γιατί είναι κακός αυτός ο δρασκελισμός; Διότι το ξύλο μπορεί να διασταλεί ή να συσταλεί και να αλλάξει κρίσιμες σχέσεις σκανδάλης-σχαστηρίας και ασφάλειας-σκανδάλης. Και αυτή η ευμεταβλητότητα του ξύλου είναι γνωστό φαινόμενο και αρκετά συχνό. Το ξύλο του κοντακιού μπορεί να συσταλεί ή να διασταλεί αρκετά, προσωπικά έχω μετρήσει ξύλο που έχει “μαζέψει” ένα χιλιοστό σε πάχος λαβής.
Οταν “μαζέψει” το ξύλο της λαβής τότε αρχίζει να παρουσιάζει χαλαρότητα η λαβή σε σχέση με τη βάση του όπλου. Η συνήθης, και λανθασμένη, αντίδραση μερικών οπλουργών είναι να “καργάρουν” τις βίδες που συγκρατούν το κοντάκι στη βάση, δηλαδή την μεγάλη βίδα πίσω από τον μοχλό ανοίγματος και την βίδα της ουράς της βάσης πίσω από τις σκανδάλες.
Ναι, αυτό το καργάρισμα σφίγγει το κοντάκι και σταματά τον τζόγο. Ομως κάνει και κάτι άλλο: αλλάζει την γεωμετρική σχέση σχαστηρίας και σφύρας καθώς και την απόσταση του ποδιού της ασφάλειας από τις σκανδάλες.
Τα αποτελέσματα της επέμβασης μπορεί να είναι ολέθρια. Οι σχαστηρίες μπορεί να μην αγκιστρώνουν τις σφύρες πλήρως, με αποτέλεσμα να ρίχνει η μία ή και οι δύο κάννες όταν το όπλο κλείνει (και δεν έχει σχαστηρίες ανάσχεσης). Η ομοβροντία σε δισκάνδαλο δίκαννο είναι συχνά αποτέλεσμα αυτής της πρόχειρης επέμβασης μετά από τζόγο στο κοντάκι.
Το εξαιρετικό Ferlib Euro ακολουθεί την ευρωπαϊκή πεπατημένη και δεν διαθέτει αποστατήρα στην εγκάρσια βίδα που συνδέει την ουρά με την πλάκα της σκανδάλης. Εδώ είναι καίρια η κρίση του οπλουργού που θα σφίξει την βίδα.
Το άλλο πιθανό αποτέλεσμα είναι να μην ασφαλίζει ή να μην απασφαλίζει εύκολα τα όπλο αφού έχει μικρύνει η απόσταση μεταξύ ουράς της βάσης και πλάκας της σκανδάλης. Μια απόσταση κρίσιμη στην λειτουργεία της ασφάλειας.
Οταν το ξύλο διασταλεί και γίνει η αντίθετη “μανούβρα”, δηλαδή ξελασκάρισμα βίδας, τότε έχουμε αντίθετα αποτελέσματα: η ασφάλεια ελαφραίνει, δεν μπλοκάρει τις σκανδάλες και κάποτε η απόσταση μεγαλώνει σε βαθμό που το όπλο ρίχνει ακόμη και ασφαλισμένο!
Γιατί οι “μεγάλοι” κατασκευαστές επέλεξαν αυτό το σύστημα κατασκευής αφού έχει τόσο σοβαρά δυνητικά μειονεκτήματα;
Πρώτον: διότι όταν σχεδίασαν τα όπλα τους υπήρχαν κατάλληλα εκπαιδευμένοι οπλουργοί σε κάθε πόλη και χωριό που ήξεραν τα βασικά της συγκεκριμένης κατασκευής και δεν έκαναν επιπόλαιες επεμβάσεις.
Δεύτερον: τα περισσότερα όπλα πήγαιναν στον αρχικό κατασκευαστή ή κάποιον εξίσου ικανό οπλουργό για ετήσιο σέρβις που προλάβαινε τις κακές εξελίξεις. Οπως παρατηρεί ο μελετητής Baker οι επισκευές τότε, το 1900, ήταν πάμφθηνες ακόμη και στα πιο “μεγάλα” ονόματα.
Τρίτον: οι καρυδιές παλαιότερα ήταν στεγνές και σταθεροποιημένες, άρα σχετικά αδιάσταλτες, ενώ σήμερα είναι συχνά σχετικά χλωρές όταν μετατρέπονται σε κοντάκια.
Επίσης ένας σημαντικός λόγος που επέλεγαν αυτή τη μέθοδο κατασκευής είναι διότι επέτρεπε την αλλαγή μέτρων με την μέθοδο του θερμού λαδιού. Τα μέτρα ήταν σημαντικότατο στοιχείο όταν καθιερώθηκε αυτή η μέθοδος κατασκευής και σύνδεσης μηχανισμού και κοντακιού.
Σύγχρονοι οπλουργοί που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της αλλαγής διαστάσεων του ξύλου της λαβής εφαρμόζουν διάφορα “αντίμετρα”. Ενα από αυτά είναι η διεύρυνση της οπής της κύριας βίδας, αυτής που είναι πίσω από τον μοχλό, και η εγκατάσταση ενός ατσάλινου αποστατήρα που διατηρεί μόνιμη και σταθερή την απόσταση ουράς και πλάκας της σκανδάλης. Πρόκειται για λεπτή δουλειά καθώς η γωνία του αποστατήρα πρέπει να είναι ακριβώς ίδια με την αρχική γωνία της βίδας προς τον άξονα του όπλου.
Επίσης το παραπάνω “αντίμετρο” μπορεί να συνδυαστεί με την επάλειψη εποξικής ρητίνης στις εσωτερικές επιφάνειες του κοντακιού για την διαμόρφωση μιας πιο σταθερής επιφάνειας όπου το ξύλο συναντά μέταλλο. Η εποξική ρητίνη μπορεί επίσης να εφαρμοστεί ως μόνο μέτρο, χωρίς δηλαδή τον αποστατήρα της βίδας. Μερικοί οπλουργοίο συνδυάζουν την ρητίνη με “φιλέτα” ξύλου που ενισχύουν τη συνήθως λεπτή λαβή.
Βέβαια υπάρχει η άλλη επιλογή, αυτή του όπλου με τζαβέτα. Στα όπλα με τζαβέτα η σχέση των μεταλλικών μερών μεταξύ τους δεν επηρεάζεται απο τις διαστάσεις του κοντακιού. Τα μεταλλικά μέρη έχουν μόνιμη θέση και μόνιμες διαστάσεις μεταξύ σχαστηρίας και σφύρας, καθώς και μεταξύ σκανδάλης και ασφάλειας. Τρανό παράδειγμα μόνιμης διάταξης είναι το σουπερποζέ Browning και στα πλαγιόκαννα η προσαρμογή της τζαβέτας στα δίκαννα με μηχανισμο Ανσον-Ντήλυ της Bernardelli.