Το Winchester Model 21 ήταν το πρώτο πλαγιόκαννο που έσπασε την παράδοση που ήθελε τις βάσεις να κατασκευάζονται από ανθρακούχο χάλυβα. Με βάση από ατσάλι 4140 το μοντέλο 21 κατατρόπωσε τα αντίπαλα μοντέλα σε τεστ αντοχής.
Σε άρθρο του στο περιοδικό Shooting Sportsman πριν δώδεκα χρόνια ο διευθυντής παραγωγής της Purdey, ο Bruce Owen, έγραψε ότι οι μηχανές CNC επιβάλλουν την χρήση ατσαλιών ανώτερης ποιότητας.
Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι εταιρείες της τάξης Purdey διαφήμιζαν για χρόνια ότι τα όπλα τους ήταν ακριβά διότι χρησιμοποιούσαν τα καλύτερα υλικά. Ομως με την εισαγωγή προηγμένων μηχανημάτων αναγκάστηκαν να βρουν καλύτερα από τα κάλλιστα. Για να το πούμε αλλιώς, υπήρχαν καλύτερα ατσάλια στην αγορά από ότι έβαζαν οι εταιρείες “ύψιστης ποιότητας” για δεκαετίες στα όπλα τους.
Τι χρησιμοποιούσαν οι καλύτεροι κατασκευαστές πριν την ανακάλυψη των σύγχρονων ατσαλιών;
Σύμφωνα με τον Γκρήνερ ένα απλό ανθρακούχο ατσάλι είναι αρκετά καλό για την βάση ενός όπλου. Για τις κάννες χρησιμοποιούσαν ατσάλι με ελάχιστο νικέλιο που ήταν αρκετά δυνατό για να συγκρατήσει τις πιέσεις του φυσιγγίου. Ο Γκαφ Τόμας λέει ότι η βάση του όπλου μπορεί να φτιαχτεί από υλικό που αποδίδει μαλακό εσωτερικό ενώ εξωτερικά έχει σκληρό περίβλημα, έτσι ώστε η βάση να έχει ελαστικότητα αλλά και αρκετά σκληρή “επιδερμίδα” για να αντιστέκεται σε κρούσεις και τριβές. Η εξωτερική σκληρότητα δίνεται με την ανάλογη θερμική επεξεργασία.
Ομως μπήκαν οι Ιταλοί στην υπόθεση και ένας τρόπος να ανταγωνιστούν την πρωτοκαθεδρία των Αγγλων ήταν με την έμφαση στα ποιοτικά ατσάλια που χρησιμοποιούσαν στα όπλα τους. Χαρακτηριστική είναι η επιγραφή Boehler Antinit Anticorro στις κάννες των Beretta SO και των Fratelli Gamba. Το ατσάλι Boehler έχει διπλάσια αντοχή από το Αγγλικό ΕΝ23 και μεγάλη αντίσταση στην οξείδωση.
Το δεύτερο κύμα βελτίωσης ήλθε με τις μηχανές CNC. Οι ταχύτητες κοπής και οι δυνάμεις που ασκούνται στο υλικό επιβάλλουν τη χρήση ατσαλιών που θα αντέξουν την ταλαιπωρία της κατασκευής. Το παλιό ανθρακούχο ατσάλι δεν αντέχει την κατεργασία στις σύγχρονες μηχανές, παραμορφώνεται πάνω στην μέγγενη εκτός και αν η ταχύτητα κοπής μειωθεί, αλλά τότε αυξάνει ο χρόνος κατασκευής και το κόστος.
Το σύγχρονο αμερικανικό πλαγιόκαννο RBL κατασκευάζεται από μηχανήματα CNC και πιστοποιημένα ατσάλια. Γνώρισε μεγάλη επιτυχία στην Αμερική όπου οι τιμές του στην αγορά μεταχειρισμένων κρατούν γερά παρά την κρίση.
Οι περισσότεροι κατασκευαστές δεν δίνουν λεπτομέρειες του τύπου ατσαλιού που χρησιμοποιούν. Μερικοί δεν είναι τόσο μυστικοπαθείς. Η Winchester ήταν δικαιολογημένα υπερήφανη για την χρήση ατσαλιού 4140 για τα όπλα της. Το ατσάλι αυτό έχει αυξημένα ποσοστά νικελίου και αποδίδει όπλα που αντέχουν στην οξείδωση. Εχει και αυξημένη αντίσταση στις πιέσεις και αυτό εξηγεί πως το θρυλικό πλαγιόκαννο μοντέλο 21 άντεχε σε τεστ τα οποία είχαν καταστρέψει άλλα “μεγάλα” ονόματα. Τυχαίνει και το ατσάλι 4140 είναι από τα ατσάλια που αντέχουν κατασκευή σε σύγχρονες μηχανές.
Σήμερα η αμερικανική βιομηχανία του λειόκαννου γνωρίζει μια μίνι άνθιση. Μια από τις αναζωογονημένες εταιρείες, η γνωστή Ithaca, επανάρχεται με πιστοποιημένα σύγχρονα ατσάλια. Η πιστοποίηση δίνεται από αντικειμενικές αρχές που πιστοποιούν ότι τα όπλα όντως κατασκευάζονται από συγκεκριμένο τύπο ατσαλιού. Ο λόγος της πιστοποίησης δεν είναι τυχαίος. Η Αμερική παράγει τα πιο εξελιγμένα ατσάλια και η επιλογή τους δίνει ένα εμπορικό πλεονέκτημα.
Το ατσάλι S7 είναι ένα παράδειγμα σύγχρονου ατσαλιού. Στην μαλακή του κατάσταση δουλεύεται γρήγορα από εργαλειομηχανές. Το τελειωμένο τμήμα μπορεί να περάσει από θερμική επεξεργασία που το κάνει κατάλληλο για όλες σχεδόν τις χρήσεις που μπορεί να χρειαστεί ένα όπλο. Μπορεί να γίνει ανθεκτικό σε κρούσεις για σφύρες και βελόνες, ανθεκτικό στις κάμψεις για βάσεις και κλείστρα ή να μείνει σχετικά μαλακό για κάννες.
Ομως δεν είναι μόνο τα μηχανικά πλεονεκτήματα που μετρούν στην κατασκευή. Η ποιότητα της επιφάνειας, καθώς και η ικανότητα βαφής είναι σημαντικά στοιχεία. Μερικά σύγχρονα ατσάλια, όπως το Μ2 που έχει εξαιρετικά μηχανικά χαρακτηριστικά, είναι σχεδόν αδύνατο να λειανθεί σε επίπεδα που αναμένουμε σε ένα όπλο.
Επίσης το ατσάλι σε ένα όπλο αντιμετωπίζει τριβές άρα πρέπει να είναι ανθεκτικό για να αντέχει. Χαρακτηριστικό σημείο που πρέπει να αντέχει στις τριβές είναι οι πίροι ενός δίκαννου και τα σημεία όπου ακουμπά το σίδερο της πάπιας. Ενα δίκαννο ανοίγει και κλείνει χιλιάδες φορές κάθε χρόνο. Για αντοχή σε αυτά τα σημεία το ατσάλι έχει προσμίξεις τάνγσκτεν, βαναδίου, και χρωμίου που προσδίδουν μια εγγενή σκληρότητα στο υλικό. Σε συνδυασμό με την θερμική επεξεργασία το τελειωμένο τμήμα θα έχει την απαιτούμενη αντοχή στην τριβή και στην φθορά. Δεν είναι τυχαίο ότι τα σύγχρονα ατσάλια στα δίκαννα παρουσιάζουν αυτήν ακριβώς τη σύνθεση.
Εκτός από τον τύπο του ατσαλιού ρόλο στην τελική ποιότητα παίζει η θερμική επεξεργασία που σήμερα περιλαμβάνει και την κρυογονική επεξεργασία. Η θερμική επεξεργασία είναι η θέρμανση του ατσαλιού και η ψύξη του που του προσδίδει την απαιτούμενη σκληρότητα. Η κρυογονική επεξεργασία πυκνώνει την δομή του ατσαλιού και το κάνει πιο ανθεκτικό. Η θερμική επεξεργασία είναι περίπλοκη και εξειδικευμένη φάση της παραγωγής και στην πλειονότητα των περιπτώσεων γίνεται από εξωτερικές εταιρείες που έχουν την απαιτούμενη ειδίκευση και εγκαταστάσεις.
Η χρήση σύγχρονων μηχανών έχει φέρει μια νέα εποχή στα όπλα καθώς τόσο οι κατασκευαστές ακριβών όπλων και οι μαζικοι παραγωγοί εξαρτώνται από μηχανήματα CNC. Οι μηχανές απαιτούν ένα ελάχιστο επίπεδο ποιότητας ατσαλιού και αυτό το επίπεδο είναι ψηλότερο από ότι είχαμε στο παρελθόν. Είναι ειρωνεία της τύχης αλλά από ότι φαίνεται οι ανάγκες της μαζικής παραγωγής επέβαλαν βελτίωση τόσο στο χειροποίητο όπλο όσο και στο μαζικό.