BOXLOCK, ΑΠΟ ΠΟΥ ΗΛΘΕ

Ο όρος Boxlock, δηλαδή ο μηχανισμός κιβώτιο, ή ο εγκιβωτισμένος μηχανισμός χρησιμοποιήθηκε αρκετά μετά την αρχική εφεύρεση του μηχανισμού από τους κυρίους Ανσον και Ντήλυ, υπαλλήλους της Westley Richards το 1875. Επειδή ο μηχανισμός στεγάζεται σχεδόν ολόκληρος μέσα στο σώμα του όπλου, σε εσοχές που μοιάζουν με κουτί, απέκτησε και το ανάλογο όνομα. Δεν είναι ξεκάθαρο πότε κόλλησαν το όνομα στον μηχανισμό αυτό. Ο Greener στο βιβλιο του, έκδοσης του 1910, δεν αναφέρει τον όρο Boxlock. Ο Burrard, σε έκδοση του 1931 χρησιμοποιεί τον όρο χωρίς αστερίσκους και επεξηγήσεις.

Σχέδιο από την αρχική αίτηση των Ανσον και Ντήλυ για το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας του 1875, φαίνεται καθαρά το ελατήριο V με γράμμα h.

Το Boxloxk ήταν το δεύτερο βήμα προς την εξέλιξη ενός λειτουργικού εσώσφυρου πλαγιόκαννου. Το πρώτο βήμα έγινε από έναν από τους δύο εφευρέτες, από τον Ανσον.

Πριν την κατάθεση της πατέντας των Ανσον και Ντήλυ το 1875 προηγήθηκε η πατέντα του Ανσον για την αποσπώμενη πάπια. Και αυτή ήταν το θεμέλιο για την μετέπειτα πατέντα του μηχανισμού Ανσον-Ντήλυ αφού το κύριο συστατικό της ευρεσιτεχνίας είναι η χρήση των καννών ως μοχλού όπλισης του πυροδοτικού μηχανισμού.

Η πάπια που εφηύρε ο Ανσον κλειδώνει στον γάντζο κάτω από τις κάννες, σε αντίθεση με το απλό ελατήριο που είχαν τα μέχρι τότε κοκοροτούφεκα. Αυτός ο σύνδεσμος επιτρέπει στην πάπια να αντέξει, χωρίς να αποσπάται, την αντίσταση από τους οπλιστήρες του πυροδοτικού μηχανισμού και έτσι να οπλίζει το όπλο.

Η πάπια που μετατρέπει τις κάννες σε μοχλό όπλισης ήταν η εφεύρεση που κατέστησε εφικτή όχι μόνο την τελειοποίηση του μηχανισμού Ανσον-Ντήλυ, αλλά και σχεδόν όλων των μηχανισμών σπαστών όπλων που ακολούθησαν, και συγκεκριμένα του Dickson το 1883, Holland 1893, και άλλων. Δύο εσώσφυροι μηχανισμοί που δεν εξαρτώνται από την πάπια για να οπλίσουν είναι ο μηχανισμός Beesley (στα όπλα Purdey) καθώς και ο μηχανισμός Baker που συναντάται στα Lancaster 12/20. Σε αυτούς η συμπίεση των ελατηρίων γίνεται από τις κάννες και όχι την πάπια.

Βρήκα από το γραφείο ευρεσιτεχνιών του Μπερμιγχαμ τα σχέδια της αρχικής αίτησης για το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, την πατέντα, που κατέθεσαν οι Ανσον και Ντήλυ. Το σχέδιο δείχνει καθαρά, αυτονόητα θα έλεγε κανείς, πως δουλεύει το σύστημα Ανσον-Ντήλυ και ότι το ελατήριο σχήματος V είναι αναπόσπαστο μέρος της πατέντας. Με άλλα λόγια δεν νοείται μηχανισμός Ανσον-Ντήλυ χωρίς ελατήριο V και χωρίς πάπια που πιέζει τους οπλιστήρες για να οπλίσει ο μηχανισμός.

Υπάρχουν ωστόσο και όπλα που χαρακτηρίζονται ως Boxlock που όμως δεν έχουν ελατήρια τύπου V. Εχοντας υπόψη ότι η προστασία που προσέφερε η πατέντα ήταν για δεκαεπτά χρόνια, είναι κατανοητή η έρευνα ανταγωνιστών για μηχανισμούς που θα επέτρεπαν την κατασκευή εσώσφυρων οπισθογεμών χωρίς όμως την καταβολή δικαιωμάτων στους Ανσον και Ντήλυ ή στον εργοδότη τους, την Westley Richards. Επιπλέον δεν ήταν μόνο η πατέντα για τον πυροδοτικό μηχανισμό αλλά και άλλες πατέντες που κάλυπταν εξολκεις και άλλα μέρη που δρούσαν ανασταλτικά. Αυτοί οι κατασκευαστές ήταν λίγοι αλλά σημαντικοί. Ενας από τους πρώτους κατασκευαστές που προσέφερε δίκαννα που είχαν μεν εγκιβωτισμένο μηχανισμό αλλά διαφορετικό από το πρότυπο Ανσον-Ντήλυ ήταν η αμερικανική εταιρεία Parker. Ο μηχανισμός Parker είχε ελικοειδές ελατήριο σφύρας και διαφορές στους εξολκείς καθώς και στο μοχλό ανοίγματος.

Δίκαννο Parker, είναι εμφανές το ελικοειδές ελατήριο της σφύρας.

Μετά την Parker ακολούθησε η Fox το 1905, και η Ithaca το 1908 με μηχανισμούς που χρησιμοποιούσαν ελατήρια σπιράλ. Αν και η πατέντα Ανσον-Ντήλ είχε λήξει, το ελατήριο σπιράλ προσέφερε μια επιλογή που ήταν σαφώς πιο οικονομική από το χειροποίητο ελατήριο V. Το 1920 η εταιρεία Savage εξαγορασε τις Fox και Stevens και συνέχισε την παραγωγή δίκαννου με ελικοειδή ελατήρια. Το 1931 η Winchster μπήκε στην αγορά με το μοντέλο 21 που άφησε εποχή, και το οποίο είχε και αυτό ελικοειδή ελατήρια.

Η στροφή των Αμερικανών στα ελικοειδή ελατήρια δεν φαίνεται να επηρέασε τους Ευρωπαίους που μόλις έληξαν οι πατέντες των αγγλικών όπλων έπεσαν με τα μούτρα στην αντίγραφή. Σχεδόν όλοι οι Ευρωπαίου στο πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα μπήκαν στην αγορά με αντίγραφα Ανσον-Ντήλυ και Holland. αυτά τα αντίγραφα ακολουθούσαν πιστά τα αγγλικά πρότυπα και βέβαια είχαν, και συνεχίζουν να έχουν όσα παράγονται, ελατήρια V. Το ελατήριο V ήταν κανόνας για την συντριπτική πλειονότητα δίκαννων όπλων, και αυτή η κατάσταση συνεχίζει και σήμερα.

Σήμερα το ελικοειδές ελατήριο συναντάται σε πολλά μηχανικά αντικείμενα, σκεφτείτε για παράδειγμα ένα στυλό διαρκείας, ή έναν αναπτήρα Bic, με αποτέλεσμα να ξεχνάμε ότι η πρώτη εφαρμογή ελικοειδούς ελατηρίου έγινε το 1857 σε μια καρέκλα γραφείου. Για τη μέση βιοτεχνία στα τέλη του 19ου αιώνα η παραγωγή ελικοειδών ελατηρίων πρέπει να ήταν καινούργια, επισφαλής και δύσκολη σε σύγκριση με τα ελατήρια V που ήταν κυριολεκτικά “δουλειά στο χέρι τους”.

Με την πάροδο του χρόνου και την ανάπτυξη προηγμένων ατσαλιών, και για σωστά ελικοειδή ελατήρια χρειάζεται σωστό ατσάλι, τα ελικοειδή εκτόπισαν άλλους τύπους και σήμερα είναι συνώνυμα με τη λέξη ελατήριο. Στα όπλα το ελικοειδές ελατήριο συναντάται σε όλα σχεδόν τα σουπερποζέ, στα καραμπίνες και σε μερικά πλαγιόκαννα. Δύο πλαγιόκαννα που προσφέρουν αξιοπιστία ακριβώς λόγω των ελατηρίων σπιράλ είναι τα Beretta 424 και μεταγενέστερα μοντέλα και βέβαια τα ρωσσικά ΙΖ43 και ΙΖ58.

Baikal IZ58, σχεδιάγραμμα μηχανισμού, με αριθμούς 37 και 38 είναι τα ελικοειδή ελατήρια της σφύρας.

Τα ελατήρια, όλα τα ελατήρια, είναι μορφές αντιστρεπτικής δοκού. Και όλα τα ελατήρια έχουν αντέχουν μέγιστο αριθμό συμπιέσεων και αποσυμπιέσεων και μετά παραδίδουν το πνεύμα, δηλαδή σπάνε. Η ευκολία αντικατάστασης του ελικοειδους ελατηρίου είναι αδιαμφισβήτητη. Αν δεν βρεθεί έτοιμο, και φτηνό, στο εμπόριο, κατασκευάζεται σε λίγα λεπτά από ειδικούς τεχνίτες. Το ελατήριο V είναι άλλη υπόθεση με μπόλικη μυστικοπάθεια περί ειδικής θερμικής επεξεργασίας και αμφίβολης επιτυχίας σε σημείο που η κατασκευή του παίρνει τη διάσταση χάρης από τον τεχνίτη προς τον πελάτη. Οσο για την περιβόητη διαφορά στην αίσθηση, κάναμε πειράματα με δύο κατά τα άλλα όμοια Perazzi, το ένα με ελατήρια V το άλλο με σπιράλ. Τα δοκίμασαν για αίσθηση σκανδάλης εμπειρότατοι σκοπευτές με κλειστά τα μάτια. Κανένας δεν μπορούσε να διακρίνει ποιο όπλο είχε ποια ελατήρια. Στο πείραμα παρόντας ήταν ο γνωστός αθλητής του Τραπ και ιδιοκτήτης του καταστήματος Big Hunter, ο Αντρέας Πλαστουργός που με τα σχόλια του έκανε την διαδικασία αξέχαστη απόλαυση.